Το κράτος και οι εργολάβοι του: Mια δομική συνθήκη

REPORT #2 Editorial

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ / EUROKINISSI

Στην Ελλάδα για πολλές  δεκαετίες η φράση «η κυβέρνηση παράγει έργο» αποτελούσε τη μετωνυμία της φράσης «η κυβέρνηση αναθέτει μεγάλα έργα». Η συνθήκη αυτή σε μεγάλο βαθμό διαμόρφωσε ό,τι συνηθίσαμε να ονομάζουμε στη χώρα μας «επιχειρηματικότητα». Ταυτόχρονα όρισε και την έννοια της «διαπλοκής» ανάμεσα σε πολιτική και οικονομική εξουσία.

Μετά την υπαγωγή της Ελλάδας στα διαδοχικά προγράμματα προσαρμογής , που συνοδεύουν τον δανεισμό της από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, πολύ μελάνι έχει χυθεί σε σχέση με το τι σημαίνει η νέα κατάσταση για το υπάρχον επιχειρηματικό κατεστημένο. Δύο απόψεις κονταροχτυπιούνται: Αυτή που υποστηρίζει ότι αφού τα περίφημα «μνημόνια» είναι νεοφιλελεύθερης κοπής και σηματοδοτούν μια επέλαση του αποθρασυμένου κεφαλαίου, δεν μπορεί παρά να ευνοούν και την εγχώρια διαπλοκή, η οποία βρήκε ευκαιρία για ακόμη πιο συμφέρουσες μπίζνες. Και αυτή που υποστηρίζει ότι το αναπόφευκτο ξεκαθάρισμα που επιφέρει η δημοσιονομική προσαρμογή δεν μπορεί παρά να σημάνει και την εξυγίανση του εγχώριου ολιγαρχικού συστήματος και να θέσει κανόνες ορθής και ευνομούμενης λειτουργίας στη ντόπια επιχειρηματικότητα.

Καμία από τις δύο αυτές απόψεις δεν αποτυπώνει πλήρως την πραγματικότητα –αν και μπορεί κανείς να βρει παραδείγματα που να δικαιώνουν τόσο τη μία όσο και την άλλη εκτίμηση. Για παράδειγμα, είναι σαφές ότι στις ιδιωτικοποιήσεις συμμετέχουν ισχυροί όμιλοι του εγχώριου κατεστημένου, άλλοτε με μικρά ποσοστά ως τοπικοί «φίξερ» για μεγάλους ξένους ομίλους, και άλλοτε σε δεσπόζουσα θέση, δίνοντας μια εικόνα συνέχειας με την προηγούμενη κατάσταση. Την ίδια στιγμή, όμως, είναι εμφανές ότι η μνημονιακή πραγματικότητα έχει δυσκολέψει τα πράγματα ακόμη και για τους μεγάλους κατασκευαστικούς ομίλους, είτε επειδή όντως οι δανειστές πιέζουν για μικρότερη «διασπάθιση» πόρων, είτε –κυρίως– επειδή αλλάζουν τα δεδομένα στο τραπεζικό σύστημα, κλείνοντας τις παραδοσιακές στρόφιγγες χρηματοδότησης των ντόπιων εργολάβων.

Όντως η απορρύθμιση της εργασίας, που βρίσκεται στον πυρήνα του προγράμματος «προσαρμογής», καθόλου δεν δυσαρεστεί την επιχειρηματική ελίτ της χώρας, που βλέπει τη μείωση των μισθών των εργαζόμενων ως ευκαιρία να διευρύνει τα περιθώρια κέρδους της. Την ίδια στιγμή, όμως, οι μνημονιακές δεσμεύσεις εμποδίζουν το κράτος να τροφοδοτήσει αφειδώς με δημόσιους πόρους πολλά έργα, περιορίζοντας τη δυνατότητα να ασκηθεί πολιτική μέσω της γνωστής πρακτικής της ανάθεσης εργολαβιών. Και βέβαια η οικονομική ύφεση και η μείωση του εισοδήματος των πολιτών απειλούν τα έσοδα των παραχωρησιούχων στα αυτοχρηματοδοτούμενα έργα.

Ένα είναι σίγουρο: όσο κι αν αλλάζουν πλευρές του τοπίου μέσα στο οποίο κινούνται οι εργολάβοι, αυτοί δεν πρόκειται να φύγουν από το προσκήνιο. Το ελληνικό δημόσιο ποτέ δεν απέκτησε δημόσιους φορείς ικανούς να φέρουν σε πέρας τόσο μεγάλα έργα. Συνεπώς, η ιστορία της διαμόρφωσης των υποδομών στην Ελλάδα είναι και η ιστορία των επιχειρήσεων που ανέλαβαν τις μελέτες (συχνά υπαγορεύοντας την αναγκαιότητα των έργων ή των τεχνικών λύσεων), που ανέλαβαν τις εργολαβίες και που τώρα αναλαμβάνουν και τη διαχείρισή τους. Μπορεί να υπήρξαν όμιλοι που δεν άντεξαν στις κατά καιρούς αλλαγές, είτε μιλάμε για το πέρασμα από τις κρατικές αναθέσεις στις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις είτε για τη μετάβαση από τις συμβάσεις κατασκευής στις συμβάσεις παραχώρησης. Μπορεί ακόμη και να άλλαξε η σύνθεση των ομίλων ή ο βαθμός στον οποίο συμμετέχουν σε αυτούς ξένες εταιρίες (που, ας μην ξεχνάμε, είχαν εξαρχής παρουσία στα μεγάλα έργα). Μπορεί να άλλαξε ακόμη και το κέντρο βάρους των αποφάσεων, ιδίως με την αυξημένη «επιτήρηση» της ελληνικής οικονομίας από τους δανειστές. Όμως, ο πυρήνας του μηχανισμού της εργολαβίας είναι εδώ: ο πυρήνας μιας σχέσης όπου οι εργολάβοι χρειάζονται το κράτος αλλά και το κράτος δεν μπορεί να επιτελέσει τις βασικές λειτουργίες του χωρίς τη συνδρομή των εργολάβων, δημιουργώντας μια δομική συνθήκη διαπλοκής.

Από τα απορρίμματα και την ενέργεια, που ολοένα και περισσότερο αναγορεύονται σε νέα πεδία επένδυσης και κερδοφορίας, από τους αυτοκινητοδρόμους που έχουν ακόμη αρκετά χιλιόμετρα προς εκμετάλλευση (και μπόλικα χρόνια εσόδων για τους παραχωρησιούχους) και τα αεροδρόμια στις κάθε είδους ψηφιακές υποδομές, θα συνεχίσουμε –σε πείσμα των περί του αντιθέτου διακηρύξεων– να συλλαβίζουμε τις διαδρομές όπου συναντιούνται η οικονομική ολιγαρχία και η πολιτική τάξη της χώρας στις πινακίδες των εργοταξίων που αναγράφουν τους αναδόχους των έργων. Στην αναμονή μιας «μεταμνημονιακής συνθήκης» που μάλλον αργεί, το κράτος αλλάζει, όπως και η οικονομία ή η επιχειρηματικότητα… Αλλά παραμένει κράτος εργολάβων.

About Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος (16 Articles)
Ο Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος είναι δημοσιογράφος και Εκδότης - Διευθυντής του περιοδικού REPORT. Από το 2011 είναι, επίσης, Υπεύθυνος Έκδοσης του περιοδικού UNFOLLOW. Έχει συνεργαστεί με εφημερίδες και περιοδικά, όπως Το Βήμα και το περιοδικό Περιοδικό. Έχει διατελέσει αρχισυντάκτης του περιοδικού BHMAgazino και διευθυντής της εφημερίδας FAQ. Δημοσιογραφεί από το 1990.