Βασικός (συμ)μέτοχος στα ραδιοτηλεοπτικά «καθεστώτα»

Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης έχει εξασκηθεί για χρόνια σε ένα ιδιότυπο πινγκ- πονγκ µε την εκάστοτε πολιτική εξουσία. Το µπαλάκι είναι η διαπλοκή. Το παιχνίδι παίζεται µε τέτοιο τρόπο ώστε κανείς από τους δύο παίκτες να µην αναλαµβάνει όλη την ευθύνη. Το απέδειξε το 2005 µε την υπόθεση του «βασικού µετόχου». Το αποδεικνύει και σήµερα αφού παραµένει εποπτική αρχή offshore εταιρειών. Δεν ξέρει δηλαδή καν ποιους εποπτεύει!

ΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΖΑΜΑΡΟΣ / ICON PRESS, EUROKINISSI

Δύο λέξεις υποτίθεται πως περικλείουν τους βασικούς λόγους της ύπαρξης του ΕΣΡ: «διαφάνεια» και «διαπλοκή». Το ΕΣΡ έχει ως προορισμό να διασφαλίζει την πρώτη και να μάχεται τη δεύτερη. Πώς όμως να εγγυηθεί τη διαφάνεια μια αρχή που, με τον πιο επίσημο τρόπο, εποπτεύει οργανισμούς με κρυφούς μετόχους μέσω offshore εταιρειών; Πώς να καταπολεμήσει σήμερα τη διαπλοκή όταν χιλιάδες φορές έχει εκδώσει πιστοποιητικά που έλεγαν ότι… πασίγνωστοι ιδιοκτήτες Μέσων Ενημέρωσης, οι ίδιοι που τα έχουν και σήμερα, μπορούσαν να αναλαμβάνουν δημόσια έργα ακόμη και όταν ο νόμος έθετε περιορισμούς; Κυρίως, όμως, τι κύρος μπορεί να έχει ένας θεσμός που αποδείχθηκε περίτρανα φτερό στο άνεμο και έρμαιο συμφερόντων στις περιόδους που αυτά συγκρούστηκαν;

 

Ο βασικός μέτοχος

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή του λεγόμενου «βασικού μετόχου», που ακόμη και σήμερα στοιχειώνει την πολιτική ειδησεογραφία. Υπήρξε εξόχως κομβική και αποκαλυπτική. Τόσο για τις εγχώριες σχέσεις των επιχειρηματικών συμφερόντων και της πολιτικής εξουσίας όσο και για την οργανική σύνδεση όλου αυτού του πλέγματος με το οικοδόμημα κανόνων που λέγεται Ευρωπαϊκή Ένωση. Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης βρέθηκε τότε στο επίκεντρο όλης αυτής της αντιπαράθεσης και ίσως εκτέθηκε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο θεσμό.

Η ιστορία αφορά –τυπικά– το περιπετειώδες εκείνο δεκάμηνο μεταξύ του Ιανουαρίου και του Νοεμβρίου του 2005. Τότε που η κυβέρνηση του Κ. Καραμανλή δήλωνε πως αποφάσισε να… πάρει στα σοβαρά το Σύνταγμα και να προσπαθήσει να το εφαρμόσει. Το γιατί το έκανε αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Μάλλον δεν σχετίζεται και τόσο με την προσήλωσή της στις συνταγματικές αρχές όσο με τη διάθεσή της να αναδιανείμει εργολαβικά συμφέροντα που εγκλώβιζαν κάθε δυνατότητα άσκησης πολιτικής.

Έτσι στις 25 Ιανουαρίου ψήφισε τον N. 3310/2005 που ολοκλήρωνε το πλήρες ασυμβίβαστο μεταξύ ιδιοκτήτη ΜΜΕ και εργολάβου του Δημοσίου. Έκλεινε τις τρύπες που εντέχνως είχε αφήσει ο προηγούμενος νόμος του ΠΑΣΟΚ., ο ν. 3021/2002, περί ασυμβίβαστου ιδιοκτήτη ΜΜΕ και εργολάβου του Δημοσίου, κυρίως με την πρόσθεση του όρου περί «παρένθετων προσώπων». O όρος αυτός δεν επέτρεπε πλέον την αξιοποίηση μελών της οικογένειας για να μοιράζονται –ακόμη και τυπικά– εταιρικοί ρόλοι. Ο νόμος καταργήθηκε ουσιαστικά 10 μήνες αργότερα με έναν άλλο νόμο που κατέθεσε ο τότε αρμόδιος υπουργός Θοδωρής Ρουσόπουλος, τον ν. 3414/2005. Αυτός προέκυψε κατόπιν πιέσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και όριζε ότι για να υφίσταται το ασυμβίβαστο πρέπει να υπάρχει αμετάκλητη δικαστική απόφαση για δωροδοκία. Αδίκημα για το οποίο σπανιότατα καταδικάζονται –ως γνωστόν– μέλη της ελληνικής επιχειρηματικής και μιντιακής ελίτ.

Η νομοθετική αυτή περιπέτεια χώρισε στα δύο το πολιτικό προσωπικό, τόσο σε επίπεδο πολιτικών κομμάτων όσο και στο εσωτερικό τους. Το ΠΑΣΟΚ, με μπροστάρηδες τους Ε. Βενιζέλο και Α. Λοβέρδο, στήριξε με νύχια και με δόντια τους κυρίαρχους εργολάβους-καναλάρχες έχοντας ως ρομφαία το «ευρωπαϊκό δίκαιο» (όσον αφορά τα δύο συγκεκριμένα πολιτικά στελέχη, είναι εμφανές από την τρέχουσα ειδησεογραφία ότι έκτοτε δεν έχουν αλλάξει συνήθειες). Τα κόμματα της Αριστεράς (ΚΚΕ, Συνασπισμός), αν και είχαν τις επιφυλάξεις τους, ουσιαστικά στήριξαν τον «βασικό μέτοχο» ψηφίζοντας τη συντριπτική πλειονότητα των άρθρων του. Η Νέα Δημοκρατία δεν απέφυγε τότε τους τριγμούς στο εσωτερικό της. Εντούτοις, ο Κ. Καραμανλής παρέμεινε κυρίαρχος και θέλησε να βάλει τους δικούς του κανόνες στο «μοίρασμα της πίτας» των εργολαβιών του Δημοσίου.

Όσον αφορά τους «παραγωγικούς φορείς» (δηλαδή το επιχειρηματικό κατεστημένο) ήταν σαφέστατο. Την τοποθέτησή του εξέφρασε κατάλληλα ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών Οδυσσέας Κυριακόπουλος σε δήλωσή  του στις 19 Ιανουαρίου 2005: «Το συγκεκριμένο νομοσχέδιο, η αίσθησή μας είναι ότι δεν θα έχει το αποτέλεσμα που αναμένεται, ενώ θα προσθέσει πολύ μεγάλο κόστος σε όλες τις επιχειρήσεις που δεν έχουν καμία σχέση με τα ΜΜΕ, αλλά συναλλάσσονται με κάποιον εύλογο τρόπο με το Δημόσιο, με όλους τους φορείς του Δημοσίου».

Το όλο θέμα είχε και συνταγματική διάσταση, αφού ο νόμος ήταν εκτελεστικός του Συντάγματος. Το θύμισε δέκα χρόνια αργότερα ο συνταγματολόγος αλλά και υπουργός Εσωτερικών της κυβέρνησης Σαμαρά, όπως και της υπηρεσιακής κυβέρνησης που διενήργησε τις εκλογές  του 2015, Αντώνης Μανιτάκης. «Η υπόθεση υπήρξε σημαντική διότι μας υπενθυμίζει τα σιωπηρά όρια της αναθεώρησης του Συντάγματος, που απορρέουν από την ένταξη της χώρας μας στην ΕΕ και από τη συμμετοχή της στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης». Αυτό θα γράψει και θα αναρτήσει δημόσια στις 7 Αυγούστου 2015. Πάντως, όταν το 2005 ο επίσης συνταγματολόγος και σήμερα Πρόεδρος της  Δημοκρατίας  Προκόπης Παυλόπουλος  εισηγούν ταν, ως υπουργός Εσωτερικών, τον «βασικό μέτοχο» (Ν. 3310/2005) ουδείς μιλούσε για «σιωπηρά όρια αναθεώρησης»  του Συντάγματος… Αντιθέτως, στην κυβερνητική επιχειρηματολογία της εποχής κυριαρχούσε η   δήλωση του  Προκόπη Παυλόπουλου: «Το ελληνικό Σύνταγμα υπερισχύει του Κοινοτικού Δικαίου».

Τελικά στη συλλογική συνείδηση καταγράφηκε ότι αυτό που κυρίως υπερίσχυσε ήταν τα οικονομικά συμφέροντα. Ποιο Σύνταγμα και ποιος νόμος θα μπορούσαν να σταματήσουν τις κολοσσιαίες συμπράξεις μεταξύ των ελληνικών και των μεγάλων ευρωπαϊκών κατασκευαστικών εταιρειών, ενώ καταβρόχθιζαν τα κοινοτικά κονδύλια που έρρεαν αφειδώς για να γίνουν τα «μεγάλα έργα»;

 

ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ / EUROKINISSI

Της διαπλοκής το κάγκελο

Σε εκείνη τη συγκυρία το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης από κριτής-επόπτης «πρωινάδικων», «μεσημεριανάδικων» και μεταμεσονύχτιων τηλε-σκουπιδιών (που ΚΑΙ τότε κυριαρχούσαν) μεταβλήθηκε σε «τροχονόμο» τεράστιων οικονομικών συμφερόντων. Αιτία; Η ενισχυμένη πλέον υποχρέωση κάθε μεγαλοεργολάβου να προσκομίσει βεβαίωση από το ΕΣΡ ότι δεν συντρέχει το ασυμβίβαστο της κατοχής μετοχών σε μέσο ενημέρωσης έστω και μέσω οικογενειακής σχέσης• τα περίφημα «πιστοποιητικά διαφάνειας». Έτσι άρχισαν να παρατηρούνται διάφορα τραγελαφικά φαινόμενα…

Κορυφαίο, η έγκριση της πώλησης του ραδιοφωνικού σταθμού Flash 96.1. Ο σταθμός μεταβιβάστηκε από την Ελένη Κόκκαλη, σύζυγο του Σωκράτη Κόκκαλη, μιας και τότε ο όμιλος διεκδικούσε σειρά διαγωνισμών από το Δημόσιο. Στα τέλη του 2004, μερικές ημέρες πριν έρθει στη Βουλή το νομοσχέδιο του «βασικού μετόχου», το ΕΣΡ βρίσκεται απέναντι σε μία αγοραπωλησία που βγάζει μάτι ότι είναι εικονική. Ο ραδιοσταθμός μεταβιβάζεται στον Σ. Πουλόπουλο, εκδότη της εφημερίδας Πρωταθλητής, αντί 100.000 ευρώ. Παρότι η αξία του ραδιοφώνου μαζί με τα χρέη του εκτιμάται μεταξύ 12-15 εκατομμύριων ευρώ, πωλείται όσο κόστιζε τότε «ένα δυάρι στην Κυψέλη», όπως χαρακτηριστικά λεγόταν στους διαδρόμους του ΕΣΡ, στην οδό Αμερικής 10. Παράλληλα, ο Σωκράτης Κόκκαλης μεταβιβάζει και τις μετοχές που κατείχε στον τηλεοπτικό σταθμό Magic.

Το αιτιολογικό της πωλήτριας εταιρείας είναι ότι ο ραδιοσταθμός είναι υπερχρεωμένος. Το αιτιολογικό γίνεται αποδεκτό και μάλιστα με μεγάλη καθυστέρηση, αφού οι χρονοβόρες διαδικασίες εξέτασης από το ΕΣΡ το οδηγούν να πάρει τη σχετική απόφαση στις 23 Μαΐου 2005. Επί μήνες γίνεται ντόρος με αυτή την υπόθεση, εντούτοις το ΕΣΡ θα δεήσει να ασχοληθεί ξανά με το θέμα στις 7 Ιουνίου 2005 προκειμένου να εξετάσει αν πρόκειται τελικά για εικονική πώληση. Και αυτό μόνο μετά τις ενστάσεις που εγείρει ένα μέλος του, ο Ροδόλφος Μορώνης (ο ίδιος ο οποίος προτάθηκε από τον Ν. Βούτση για την προεδρία του ΕΣΡ και εντέλει κατέληξε αντιπρόεδρος). Ο Ρ. Μορώνης αρνείται να συναινέσει στην έκδοση πιστοποιητικού διαφάνειας για την Intracom, συμφερόντων Σ. Κόκκαλη, σχετικά με την κοινοπραξία Μοχλός ΑΕ – Αθηναϊκή Τεχνική, Intracom – Αθηναϊκή για το στάδιο της Ν. Ιωνίας Βόλου ύψους 1.600.000 ευρώ και του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου Ελλάς για έργο ύψους 2.294.367 ευρώ. Άκρη όμως δεν θα βγει. Η όλη κατάσταση θα λήξει σταδιακά με το κλείσιμο ουσιαστικά του ραδιοφωνικού σταθμού Flash 96.1 στην αρχική μορφή του τον Οκτώβριο 2005 κι ενώ ο νόμος για τον «βασικό μέτοχο» βαίνει προς την κατάργηση. Το ΕΣΡ είχε παίξει καθυστερήσεις…

Αντίστοιχη… ταλαιπωρία με τον όμιλο της Ιντρακόμ θα περάσει και ο όμιλος Μπόμπολα και μάλιστα αρκετά νωρίτερα. Με το που θα αναλάβει τα ηνία της εξουσίας η κυβέρνηση Καραμανλή, ήδη από το φθινόπωρο του 2004 θα αρχίσουν να παρουσιάζονται προβλήματα στη χορήγηση πιστοποιητικών διαφάνειας. Όταν δηλαδή έχει προαναγγελθεί το  νομοσχέδιο του «βασικού μετόχου» και ο ισχύων νόμος (Ν. 3021/2002) αρχίζει να ερμηνεύεται κάπως πιο αυστηρά από το ως τότε σύνηθες.

Έτσι, στις 26 Οκτωβρίου 2004, η κατασκευαστική εταιρεία του ομίλου ΑΚΤΩΡ θα εκδώσει ανακοίνωση όπου θα δηλώνει ότι «Μετά την εντελώς αδικαιολόγητη απόφαση του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) να μη χορηγήσει πιστοποιητικά διαφάνειας στην εταιρία ΑΚΤΩΡ, ο όμιλος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΟΔΟΜΙΚΗ ΤΕΒ ΑΕ και ΑΚΤΩΡ δηλώνει  ότι θα προσφύγει στην Ελληνική και Κοινοτική δικαιοσύνη ασκώντας όλα τα προβλεπόμενα από το νόμο ένδικα μέσα και πιστεύοντας ότι θα δικαιωθεί πλήρως. Οι τελευταίες αποφάσεις του ΕΣΡ είναι εντελώς αδικαιολόγητες, αφού δεν έχει επέλθει καμία αλλαγή στη μετοχική σύνθεση της ΑΚΤΩΡ, με την οποία η εταιρία έχει λάβει δεκάδες πιστοποιητικά τα τελευταία χρόνια με την εφαρμογή του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου, το οποίο δεν έχει μεταβληθεί ενώ έχει γίνει σειρά προαναγγελιών  για τις επερχόμενες αλλαγές». Την ίδια ημέρα ο επικεφαλής του κατασκευαστικού βραχίονα Λεωνίδας Μπόμπολας θα ανακοινώσει ότι «σήμερα εξαναγκάστηκα σε παραίτηση από το διοικητικό Συμβούλιο της ΑΚΤΩΡ εφόσον η παρούσα ερμηνευτική εκδοχή του νόμου από το ΕΣΡ με καθιστά υπεύθυνο για την άρνηση έκδοσης πιστοποιητικών διαφάνειας και τη σύναψη συμβάσεων από αυτήν. Διαβεβαιώνω ότι θα προβώ σε οποιαδήποτε ενέργεια χρειαστεί από εδώ και πέρα προκειμένου να διαφυλάξω τον όμιλο που έχει δομηθεί με θυσίες δεκαετιών και αποτελεί πρότυπο ανάπτυξης ευρωπαϊκού επιπέδου».

Όλα αυτά θα  λήξουν  όταν η κυβέρνηση  Καραμανλή  θα «συνθηκολογήσει» με τις Βρυξέλλες και τελικά θα αλλάξει προς το «φιλικότερο» προς τους επενδυτές και τους εργολάβους  της «προηγούμενης  κατάστασης» την πολιτική της θέση. Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης σταδιακά και πάλι θα αρχίσει πρώτα να κωλυσιεργεί και στη συνέχεια να εκδίδει πιστοποιητικά μέχρι να… πάψει πια να μπαίνει στον κόπο. Η διαδικασία εκφυλίζεται και γίνεται μια άνευ ουσίας γραφειοκρατική διοικητική πράξη. Έτσι, τον Οκτώβριο 2007, το ΕΣΡ ανακοινώνει ότι «οι αναθέτουσες αρχές καλούνται να μην αποστέλλουν τα σχετικά δικαιολογητικά στο ΕΣΡ για έκδοση πιστοποιητικού εφόσον το ΕΣΡ δεν εκδίδει πλέον πιστοποιητικά διαφάνειας».

 

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ / EUROKINISS

Η κόντρα Χαραλάμπη – Μορώνη

Την περίοδο εκείνη η ευρύτερη πολιτική και επιχειρηματική κόντρα εκφράστηκε στην αντιπαράθεση δύο μελών του ΕΣΡ, που βρίσκονταν μαζί στο συμβούλιο ήδη από το 2002. Τον αντιπρόεδρο Δημήτρη Χαραλάμπη και τον Ροδόλφο Μορώνη. Ο τελευταίος, όπως προαναφέραμε, ξεκίνησε να βάζει βέτο στην έκδοση πιστοποιητικών διαφάνειας. Είναι χαρακτηριστική η συνεδρίαση του ΕΣΡ στις 11 Οκτωβρίου 2004 όταν, μετά από καταγγελία του εργολάβου  Πρόδρομου Εμφιετζόγλου της κατασκευαστικής ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε., ο Ρ. Μορώνης αρνείται να συναινέσει στην έκδοση πιστοποιητικού για τον όμιλο Μπόμπολα. Υποστηρίζει πως «με τα νεότερα στοιχεία που έχουν προκύψει στοιχειοθετείται στενή οικογενειακή και οικονομική σχέση που φτάνει έως την ταύτιση συμφερόντων», συγκεκριμένα «μεταξύ του Λεωνίδα Μπόμπολα και του Γιώργου Μπόμπολα κατά την έννοια του Συντάγματος στοιχειοθετεί ασυμβίβαστο»! Έκανε λόγο για επιστολές της εταιρείας ΑΚΤΩΡ που αν και προορίζονταν για τον Λ. Μπόμπολα στέλνονταν στη διεύθυνση του πατέρα του Γιώργου Μπόμπολα. Στις αιτιάσεις αυτές θα αντιδράσει ο Δημήτρης Χαραλάμπης φθάνοντας στο σημείο να εισηγηθεί στο ΕΣΡ να «απόσχει από τη διαδικασία απαίτησής των από τον N. 3021/2002» και να μην εκδίδει πιστοποιητικά διαφάνειας αφού υπάρχει αιτιολογημένη γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον «βασικό μέτοχο» με την οποία επιτάσσεται η αναστολή ισχύος του N. 3310/2005! Ζήτησε δηλαδή την κατάργηση του νόμου προτού καν την αποφασίσει η Βουλή.

Τρία χρόνια αργότερα, το 2008, ο Δημήτρης Χαραλάμπης θα υποστηρίξει ότι υπήρξε προφητικός και θα καταγγείλει την κυβέρνηση Καραμανλή ότι τον στοχοποίησε: «Αναφέρομαι στη στάση μου σχετικά με τον νόμο  για τον βασικό μέτοχο», θα διευκρινίσει, «δεν μπόρεσαν να ανεχθούν το γεγονός ότι είχα δίκιο. Ότι, τελικά, ύστερα από δύο αιτιολογημένες γνώμες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και την έναρξη της διαδικασίας προσφυγής  σ το  Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η κυβέρνηση αναγκάσθηκε να αποσύρει τον νόμο που είχε ψηφίσει. Νόμο, ο οποίος, προσέξτε, παρ’ όλες τις τροποποιήσεις που επιχειρήθηκαν για να σωθούν τα προσχήματα, δεν μπορούσε να ισχύσει λόγω της αντίθεσής του προς το Κοινοτικό Δίκαιο, αλλά και προς τις θεμελιώδεις διατάξεις του ίδιου του Συντάγματός μας. Σας θυμίζω ότι αυτή την εξέλιξη, που την είχα ήδη εξαρχής προβλέψει, είχα θεμελιώσει με άρθρα μου σε επιστημονικά περιοδικά και στον Τύπο». Μάλιστα ο αντιπρόεδρος του ΕΣΡ θα περιγράψει επακριβώς και την κατάσταση που επικρατούσε τον Μάιο 2005 όταν το υπουργείο Οικονομικών ζήτησε από το ΕΣΡ να μάθει αν και ποιες δημόσιες συμβάσεις είχαν απορριφθεί με τις προβλέψεις του νόμου που προηγήθηκε του «βασικού μετόχου» (N. 3021/2002) και επίσης προέβλεπε ασυμβίβαστο μεταξύ εργολήπτη του Δημοσίου και ιδιοκτήτη ΜΜΕ. Ο Δημήτρης Χαραλάμπης ήταν κάτι παραπάνω από σαφής: «Λόγω του αντι-κοινοτικού χαρακτήρα των ρυθμίσεων, έπρεπε να επιστραφούν τα χρήματα στην Κοινότητα, αφού αφορούσαν συγχρηματοδοτούμενα έργα. Καταλαβαίνετε ότι, επειδή επρόκειτο για τα έργα των Ολυμπιακών Αγώνων και τα μεγάλα έργα υποδομής, η επιστροφή θα ήταν της τάξης δισεκατομμυρίων, χωρίς να υπολογίσει κανείς τις αποζημιώσεις που θα έπρεπε στη συνέχεια να καταβληθούν». Όλα έγιναν για το καλό μας!

Στο όλο σκηνικό δεν πρέπει να παραληφθεί και ένα πρόσωπο- κλειδί. Ο πρόεδρος του ΕΣΡ Γιάννης Λασκαρίδης. Ο πρώην Αρεοπαγίτης κατά τη θητεία του στο ΕΣΡ υπήρξε ιδιαίτερα τυπολάτρης ζητώντας την απόλυτη τήρηση των κανονισμών και χωρίς να παίρνει ευθέως θέση για τα ζητήματα που προέκυπταν. Με βάση αυτήν την τακτική οποιαδήποτε καταγγελία εξεταζόταν, κατά κανόνα, μήνες αργότερα από την ημέρα που γινόταν ελέω γραφειοκρατίας. Στην περίπτωση του «βασικού μετόχου», όμως, ο χρόνος λειτούργησε καταλυτικά.

 

Πιστοποιητικά με τη σέσουλα

Ποιος είχε τελικά δίκιο στην όλη υπόθεση;  Μάλλον κανείς. Το τεκμηριώνουν επαρκώς τα στοιχεία για την έκδοση πιστοποιητικών διαφάνειας πριν από το 2004,  οπότε και ξεκίνησε η συνολική αντιπαράθεση. Σύμφωνα με τα στοιχεία που καταγράφηκαν  εκείνη την περίοδο στον Τύπο και ουδέποτε αμφισβητήθηκαν, ίσχυε το εξής εκπληκτικό: Τα πιστοποιητικά διαφάνειας εκδίδονταν με τη σέσουλα! Με βάση τις εκθέσεις πεπραγμένων του ΕΣΡ, με το νόμο περί ασυμβίβαστου σε ισχύ, χορηγήθηκαν 4.078 πιστοποιητικά διαφάνειας το 2003, ενώ στο πρώτο 6μηνο του 2004 χορηγήθηκαν 2.374 στους μεγάλους και μικρούς εργολάβους του Δημοσίου. Το ΕΣΡ αιτιολόγησε αυτή την πρακτική του με επιστολή του προς τους πολιτικούς  αρχηγούς στις 9 Ιουλίου όπου ανέφερε ότι «πληθώρα ζητημάτων δημιουργήθηκαν σε σχέση με το είδος του ελέγχου που έπρεπε ν’ ασκήσει το ΕΣΡ, στις περιπτώσεις όπου διαπιστωνόταν συμμετοχή συγγενικών προσώπων στην επιχείρηση που καταρτίζει δημόσιες συμβάσεις και στην επιχείρηση ΜΜΕ»! Όμως στο ίδιο συμβούλιο που εξέδωσε αυτά τα πιστοποιητικά συμμετείχαν τόσο ο Ροδόλφος Μορώνης όσο και ο Δημήτρης Χαραλάμπης.

Οι πολιτικοί αρχηγοί ενημερώθηκαν ακριβώς επειδή το συγκεκριμένο όργανο αποτελούσε προϊόν διακομματικής συναίνεσης, λόγω του τρόπου της εκλογής του από τη Διάσκεψη των Προέδρων. Ουσιαστικά δηλαδή πιστοποιήθηκε η σιωπηρή αποδοχή της συντριπτικής πλειοψηφίας του πολιτικού συστήματος των συμφερόντων των εργολάβων του Δημοσίου. Μόνο που μπορούσε πλέον πια να αποσείσει κάθε ευθύνη μεταφέροντάς την στο ΕΣΡ. Αντίστοιχα, το ΕΣΡ από την πλευρά του έκανε το ίδιο μετακυλίοντας το φταίξιμο είτε στο νομοθετικό πλαίσιο είτε στην ανεπάρκεια οικονομικών πόρων για τη διενέργεια ελέγχων. Από τον Άννα στον Καϊάφα…

Πάντως η ιστορία του «βασικού μετόχου» και γενικά του ασυμβίβαστου μεταξύ ιδιοκτήτη ΜΜΕ και εργολάβου του Δημοσίου δεν θεωρείται πρόβλημα από τη σημερινή κυβέρνηση. Άλλωστε, σύμφωνα με δήλωση του γενικού γραμματέα Ενημέρωσης Λευτέρη Κρέτσου, στις 15 Σεπτεμβρίου 2016, την οποία δημοσίευσε η Αυγή, «πουθενά στην Ευρώπη δεν υπάρχει ασυμβίβαστο μεταξύ καναλάρχη και κάποιου επιχειρηματία που συνάπτει δημόσιες συμβάσεις. Όσοι έχουν τον “μανδύα” της ευρωπαϊκής φωνής θα έπρεπε να το γνωρίζουν»!

 

Ο ελέφαντας στο δωμάτιο

Ακόμη και η πλέον αυστηρή διάταξη πάντως που προέβλεψε ποτέ ο νόμος περί «βασικού μετόχου» δεν ήταν σε θέση να αντιμετωπίσει το πρόβλημα των λεγόμενων υπεράκτιων ή εξωχώριων ή ειδικού καθεστώτος εταιρειών, των περίφημων offshore. Κάτι που έγκαιρα είχε επισημανθεί και στην επεξεργασία των σχετικών νομοσχεδίων στη Βουλή και ουδέποτε απαντήθηκε πειστικά. Άλλωστε το ίδιο πρόβλημα υφίσταται και σήμερα.

Η ύπαρξη των offshore στα μετοχικά κεφάλαια των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και ιδιαίτερα των ηλεκτρονικών είναι ο ελέφαντας στο δωμάτιο. Μια ξεκάθαρη ένδειξη αδιαφάνειας για την οποία ο μέσος πολίτης είναι ανενημέρωτος και το πολιτικό σύστημα σφυρίζει αδιάφορα. Όσο για την ανεξάρτητη αρχή, το ΕΣΡ, φροντίζει να το διαφημίζει κιόλας, δημοσιεύοντας ανά τακτά χρονικά διαστήματα τα μετοχολόγια των τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών σταθμών στα οποία κυριαρχούν.

«Είναι παράνομες αυτές οι εταιρείες;» θα ήταν το εύλογο ερώτημα. Η απάντηση είναι κατηγορηματική: Όχι. Τουναντίον, πιο… νόμιμες εταιρείες δεν πρέπει να υπάρχουν! Ένα τεράστιο πλέγμα νόμων, ξεκινώντας από το Νομοθετικό Διάταγμα 2687/ 1953 και τον χουντικό νόμο ΑΝ 89/1967 και φτάνοντας ως τους σύγχρονους νόμους (Ν. 3091/2002) ακόμη και τους «μνημονιακούς» (Ν. 3943/2011), θωρακίζουν την ύπαρξή τους. Μάλιστα βρίσκονται και υπό την ομπρέλα του ευρωπαϊκού δικαίου, αφού η λειτουργία τους θεμελιώνεται στα άρθρα 69 και 49 περί «ελεύθερης κυκλοφορίας κεφαλαίων» και «ελευθερίας εγκατάστασης» των ιδρυτικών συνθηκών της ΕΕ καθώς και στο άρθρο 16 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ περί «επιχειρηματικής ελευθερίας». Έχουν όμως ένα τεράστιο πλεονέκτημα: Με κανέναν –τουλάχιστον νόμιμο– τρόπο δεν γίνεται να εντοπιστούν τα φυσικά πρόσωπα που τις κατέχουν ή εμπλέκονται με αυτές. Γεγονός που προφανώς έχει ευεργετικότατες συνέπειες προκειμένου ένας επιχειρηματίας να αρνηθεί τυπικά την εμπλοκή του με ένα μέσο ενημέρωσης.

Μόνο στο μετοχικό κεφάλαιο των τηλεοπτικών σταθμών που πήραν τις προσωρινές άδειες το 1989 εμπλέκονται 22 τέτοιου είδους εταιρείες το 2016. Στο MEGA: Οι Moongold investments limited, Goodlass investments limited, Baltazi investments limited, Opalton investments limited, Elkin holdings sa, Ascope trading ltd, cyrenia enterprises sa, Lagan enterprises sa, Tone business sa, Valens trading sa, Wako investments sa. Στον ΑΝΤ1: Οι Αltavista global hold. s.a.r.l, Globecast holdings s.a.r.l, Praxis global hold. s.a.r.l. Στον ALPHA: H Sixomen Ltd. Στο STAR: Οι Τhelon Τrading limited, Paxana Holdings limited, Feiden, Blue dime holding s.a., Hogrid Holdings limited. Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στους τηλεοπτικούς σταθμούς τοπικής εμβέλειας. Ενδεικτικά στο E-TV συμμετέχει η Α-orizon Μedia ltd και στο Action-24 η Ρed Scenery ltd. Ανάλογη είναι η κατάσταση και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς.

Στο ερώτημα αν πίσω από αυτές τις εταιρείες κρύβονται  αφανείς μέτοχοι και ποιοι, καμία δημοσιογραφική έρευνα δεν μπορεί να δώσει τεκμηριωμένη απάντηση. Φαίνεται όμως ότι μπορεί να έχουν μια ιδέα αυτοί που δημοσίως παραδέχονται ότι έχουν στην κατοχή τους υπεράκτιες- εξωχώριες εταιρείες.

Ένας από αυτούς, ο μέτοχος του τηλεοπτικού σταθμού MEGA Φώτης Μπόμπολας, ήταν ξεκάθαρος επ’ αυτού όταν ρωτήθηκε σχετικά με τη χρήση των offshore στις μετοχικές συνθέσεις των τηλεοπτικών σταθμών. Ήταν στις 2 Αυγούστου 2016 όταν, στην εξεταστική επιτροπή της Βουλής για τα δάνεια στα ΜΜΕ, αναφέρθηκε τμήμα του απόρρητου πορίσματος της Τράπεζας της Ελλάδας, σύμφωνα με το οποίο το 2013 στον τηλεοπτικό σταθμό εμπλέκεται μια offshore εταιρεία του κ. Βίκτωρα Ρέστη, η Benbay Limited, καθώς και «δεκαεπτά περίπου νομικά πρόσωπα, εκ των οποίων τα περισσότερα είναι της αλλοδαπής. Τα περισσότερα έχουν έδρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως Παναμάς κ.λπ. και έχουν πολύ μικρά ποσοστά από 1,02% ως 3,19%, δηλαδή μιλάμε για offshore εταιρείες, αλλά με άγνωστα φυσικά πρόσωπα». Ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Νίκος Συρμαλένιος έθεσε ευθέως το ερώτημα αν οι εταιρείες αυτές –Παναμά και όλες οι άλλες οι εξωχώριες– ήταν διασπορά των μετοχών του κ. Βαρδινογιάννη: «Οι εταιρείες ήταν διάδοχες καταστάσεις του μετοχικού κεφαλαίου του κ. Βαρδινογιάννη;» Ο Φώτης Μπόμπολας απάντησε μονολεκτικά: «Ναι».

Διαχρονικά το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο, με επικεφαλής κατά βάση νομικούς και δικαστικούς λειτουργούς, προσπερνά αυτό το ζήτημα καλυπτόμενο πίσω από το νομότυπο του πράγματος. «Το συμβούλιο εφαρμόζει το νόμο» ήταν η χαρακτηριστική ρήση του μακροβιότερου προέδρου του, Γιάννη Λασκαρίδη, όταν θίγονταν τέτοιου είδους ζητήματα στις εβδομαδιαίες ενημερώσεις των τηλεοπτικών συντακτών. Μόνο που είναι κάτι παραπάνω από φανερό σε αυτή την περίπτωση ότι το νόμιμο δεν είναι και διαφανές…

Όλα συγκλίνουν πάντως στο ότι η κατάσταση αυτή θα διαιωνιστεί. Όποτε και αν συνεδριάσει για πρώτη φορά το νέο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης θα κληθεί να εφαρμόσει μία αντίστοιχη νομοθεσία. Ο περίφημος Νόμος Παππά δεν αποκλίνει σχεδόν καθόλου από όσα ίσχυαν μέχρι σήμερα.

Αν και ο υπουργός Επικρατείας δήλωνε –προτού καταθέσει το νόμο– ότι προβληματίζεται  για το θέμα της ονομαστικοποίησης  (αναγωγή μέχρι φυσικού προσώπου) των μετοχών των ΜΜΕ, ακολούθησε τελικά την πεπατημένη. Αν και θεωρητικά προβλέπεται στον νόμο η ονομαστικοποίηση των μετοχών των τηλεοπτικών εταιρειών, εξαιρούνται από τον κανόνα οι «ανώνυμες εταιρείες που λειτουργούν νόμιμα κατά το δίκαιο άλλου κράτους, εντός ή εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Είναι γνωστό βέβαια ότι είναι πάμπολλα τα «δίκαια» κρατών που επιτρέπουν τη λειτουργία εταιρειών χωρίς ονομαστικές μετοχές. Επίσης, εξαιρούνται οι «μετοχές των εισηγμένων στα Χρηματιστήρια των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) εταιρειών» (μιλάμε δηλαδή για τα περισσότερα χρηματιστήρια του πλανήτη!), ενώ το ίδιο καθεστώς ισχύει και για τους «ενεχυριούχους δανειστές». Εν ολίγοις, οι offshore υπάρχουν και θα παραμείνουν! Μαζί τους και η αδιαφάνεια.

About gerasimoslivitsanos (8 Articles)
Από το 1990 σε ημερήσιες εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοσταθμούς και ιστοσελίδες και από το 1995 στο κοινοβουλευτικό ρεπορτάζ.