Εθνικό συμβούλιο ραδιοτηλεόρασης: Ένας παίκτης σε ναρκοθετημένο γήπεδο

REPORT #3 Editorial

Η ιστορία του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης είναι συνυφασμένη με την ιστορία της ιδιωτικής τηλεόρασης στην Ελλάδα. Κι αν σκοπός της ίδρυσής του ως ανεξάρτητης αρχής ήταν να αποφευχθεί η σύμφυση καναλαρχών με εργολήπτες δημοσίων έργων και να διασφαλιστεί ότι το ραδιοτηλεοπτικό πρόγραμμα θα χαρακτηριζόταν από πλουραλισμό και αντικειμενικότητα, τέχνη και πολιτισμό, το είδος της τηλεόρασης που έχουμε αποτελεί και το μέτρο της αποτυχίας του ΕΣΡ όλα αυτά τα χρόνια.

Δεν μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι η κατάσταση δεν ήταν γνωστή εκ των προτέρων. Αν ανατρέξουμε στις συζητήσεις που έγιναν την περίοδο 1987-1989 για την ιδιωτική τηλεόραση, θα δούμε ότι η κουβέντα περιστρεφόταν στο πώς «να μη γίνουμε Ιταλία». Ήταν πρόσφατο το παράδειγμα του κατακλυσμού της ιταλικής τηλεόρασης από τηλεσκουπίδια με τη δημιουργία του φαινομένου του Μπερλουσκονισμού. Κεντρική ιδέα της ανεξάρτητης διοικητικής αρχής ήταν η αποφυγή πλειοψηφικών ιδιοκτητών και σταδιακά η αποφυγή της διαπλοκής.

Τελικά έγινε το ακριβώς αντίθετο. Παρά τις αλλεπάλληλες θεσμικές προβλέψεις φτιάχτηκε ένα τοπίο άναρχο, με ιδιαίτερα χαμηλή ποιότητα, με κακή ενημέρωση, φτηνή ψυχαγωγία και όλο τον κόσμο να ξέρει ότι οι ιδιοκτήτες των καναλιών αντλούσαν πολιτική επιρροή και οικονομικά οφέλη από την εξουσία. Σκοτεινές αγοραπωλησίες, αδιαφανείς μετοχικές συνθέσεις, συνεχείς συναλλαγές και εκβιασμοί προς την εξουσία (ενίοτε και αντίστροφα…) ήταν και συνεχίζει να είναι το τοπίο.

Και κάπου μέσα σε όλα αυτά το ΕΣΡ. Άλλοτε να λειτουργεί ως τροχονόμος που απλώς άφηνε να νομιμοποιείται η διαπλοκή χορηγώντας αφειδώς «πιστοποιητικά διαφάνειας» και άλλοτε εξαντλούσε τον ρυθμιστικό του ρόλο στα πρόστιμα για το φιλί ομοφυλοφίλων ή τις συστάσεις για τη βία στον… Μπομπ Σφουγγαράκη. Πάγια υποστελεχωμένο, όχι πάντα «ανεξάρτητο» και για μεγάλο διάστημα χωρίς πλήρη ή κανονική σύνθεση, δεν μπόρεσε ποτέ να παίξει τον ρόλο που υποτίθεται ότι του είχε ανατεθεί.

Θα μπορούσε να είχε παίξει ρόλο στην πάταξη της διαπλοκής; Με τη σύνθεση του ΕΣΡ, τα πολιτικά παιχνίδια άλλοτε εις βάρος του κι άλλοτε με την ανοχή του, κι ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που προσέκρουσε στην άρνηση των ίδιων των καναλαρχών, του πολιτικού προσωπικού που θα πρεπε να το συντάξει, αλλά και της Κομισιόν, πράγματι, ήταν σχεδόν αδύνατο ένα Συμβούλιο, ακόμη και με τις εξουσίες της ανεξάρτητης αρχής, να βάλει φρένο στον τρόπο με τον οποίο διαπλέκονταν οι πολιτικοί και οι επιχειρηματίες, με θέατρο επιχειρήσεων τα τηλεοπτικά πλατό.

Θα μπορούσε, τουλάχιστον, να βελτιώσει το τηλεοπτικό προϊόν; Αποδείχτηκε ότι η επιλογή του «στρίβειν διά του προστίμου» βόλευε τους πάντες, διαιωνίζοντας την ίδια κατάσταση. Βόλευε τους καναλάρχες, γιατί τις περισσότερες φορές με διαδοχικές προσφυγές απέφευγαν να πληρώσουν. Βόλευε τους διευθυντές προγράμματος, που μπορούσαν να συνεχίσουν να προβάλλουν σκουπίδια, αυξάνοντας τη διαφημιστική πίτα. Βόλευε το πολιτικό σύστημα που έριχνε την ευθύνη για την ποιότητα της ραδιοτηλεόρασης σε μια ανεξάρτητη αρχή. Βόλευε και το ίδιο το ΕΣΡ, που εκπλήρωνε το συνταγματικό του καθήκον μοιράζοντας δεξιά κι αριστερά πρόστιμα και συστάσεις για συμμόρφωση. Τι κι αν την ίδια στιγμή, το ραδιοτηλεοπτικό τοπίο γινόταν όλο και πιο ζοφερό; Όλοι είχαν κάνει το καθήκον τους…

 

Μπορούσαν τα πράγματα να είναι αλλιώς;

Υπήρξαν πλήθος χαμένες ευκαιρίες σε όλη αυτή τη διαδρομή. Από την αρχική ιδέα ενός ΕΣΡ με συμμετοχή κοινωνικών φορέων και όχι απλώς προσώπων κομματικής συναίνεσης μέχρι τη ρύθμιση για τον «βασικό μέτοχο». Τίποτα δεν άλλαξε. Και η τελευταία απόπειρα, αυτή του διαγωνισμού, διακηρυκτικά με τις καλύτερες προθέσεις ξεκίνησε. Για να καταλήξει απόπειρα απλού ξαναμοιράσματος της πίτας και στο τέλος να αποτύχει θεσμικά. Για να ξαναγυρίσουμε στην αρχή.

Και το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορεί κανείς να πει «ας κλείσω την τηλεόραση, και ας κάνω κάτι άλλο». Όχι γιατί οι νέες γενιές δεν εγκαταλείπουν ήδη την παραδοσιακή τηλεόραση, αλλά γιατί είναι πάρα πολύ σημαντική η ποιότητα ενός μέσου που μπαίνει σε κάθε σπίτι, διαμεσολαβεί ταυτότητες, διαμορφώνει εικόνα για τον κόσμο, επηρεάζει συνειδήσεις.

Όμως, ένα άλλο ραδιοτηλεοπτικό τοπίο απαιτεί μια άλλη πολιτική και κοινωνική κατάσταση. Όσο έχουμε κυβερνήσεις που άλλα λένε και άλλα κάνουν και οικονομικές ελίτ που θεωρούν παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα το να μπορούν να επηρεάζουν τις κυβερνήσεις, ο φαύλος κύκλος δεν θα σταματήσει. Ιδίως όταν, κακά τα ψέματα, έχουμε και μια κοινωνία που εύκολα πάει από την έξαρση στην παθητικότητα και τον καναπέ.

Κι ως γνωστόν, συνήθως, απέναντι από τον καναπέ βάζουμε την τηλεόραση…

About Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος (16 Articles)
Ο Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος είναι δημοσιογράφος και Εκδότης - Διευθυντής του περιοδικού REPORT. Από το 2011 είναι, επίσης, Υπεύθυνος Έκδοσης του περιοδικού UNFOLLOW. Έχει συνεργαστεί με εφημερίδες και περιοδικά, όπως Το Βήμα και το περιοδικό Περιοδικό. Έχει διατελέσει αρχισυντάκτης του περιοδικού BHMAgazino και διευθυντής της εφημερίδας FAQ. Δημοσιογραφεί από το 1990.