ΕΣΡ: ένας στριμμένος χουντικός γυμνασιάρχης

Με πρόσχημα την αποστολή του για διαφύλαξη της «ποιότητας» στο ραδιοτηλεοπτικό τοπίο, το ΕΣΡ αυτοαναδείχτηκε όχι σε υπερασπιστή του δικαιώματος των ανθρώπων για πλουραλιστική ενημέρωση και ψυχαγωγία, αλλά σε έναν διαπρύσιο κατασταλτικό λογοκριτή οποιουδήποτε θεάματος δεν συμμορφωνόταν με τις επιταγές του κοινωνικού κονφορμισμού, όπως αυτός εξειδικεύεται κυρίως στην αντίθεσή του προς ό,τι αντιλαμβάνεται ως σεξουαλικά «παρεκλίνον».

Υπάρχει μια βασική, πολιτικοφιλοσοφική ιδέα πίσω από τη θέσπιση ανεξάρτητων αρχών. Σε πολιτικά συστήματα όπου οι μείζονες κοινωνικές  ρυθμίσεις υπάγονται στον έλεγχο της πλειοψηφίας, πρέπει να υπάρχουν ορισμένοι θεσμοί που να αποτελούν καταφύγια για ό,τι θεωρείται πως η βούληση μιας πλειοψηφίας δεν πρέπει να μπορεί να μεταβάλει. Ορισμένα «αγαθά» –τα ανθρώπινα δικαιώματα, πρωτίστως– πρέπει να παραμένουν απρόσβλητα από τις ορέξεις μιας πλειοψηφίας που κατά τα άλλα έχει τη δύναμη να μετασχηματίσει, στη θεωρία τουλάχιστον την έννομη τάξη μιας κοινωνίας. Προεκτείνοντας το σκεπτικό, στον βαθμό που η πλειοψηφική βούληση βρίσκει την έκφρασή της σε μια εκτελεστική εξουσία που εξαρτάται από αυτήν προκειμένου να παραμένει εξουσία, κρίνεται απαραίτητο να υπάρχει ένα είδος περιφρούρησης τέτοιων «αγαθών» που να ενσαρκώνει μια διαχρονική, υπερπλειοψηφική συναίνεση, μια «πίστη» στις θεμελιώδεις, οριστικές αρχές όχι ακριβώς της δημοκρατίας αλλά, θα λέγαμε, του νεωτερικού ανθρωπισμού που γέννησε τη σύγχρονη μορφή της στη Δύση.

Φυσικά,  πολλές κριτικές  μπορούν  να διατυπωθούν  αν παρατηρήσει  κανείς τη λειτουργία των  ανεξάρτητων  αρχών  σ τις συγκεκριμένες υλικές συνθήκες των σύγχρονων φιλελεύθερων δημοκρατιών  – και,  βεβαίως, υπάρχουν τεράστιες διαφορές στις πρακτικές επιπτώσεις της λειτουργίας των ανεξάρτητων αρχών. Οι αρχές αυτές είναι πολυάριθμες όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε ευρωενωσιακό επίπεδο, όμως συχνά η λειτουργία τους προεκτείνεται σε κατευθύνσεις που μεγαλύτερη σχέση έχουν με την αδιαφανή λήψη αποφάσεων για οικονομικά ζητήματα παρά με τη διαφύλαξη δικαιωμάτων. Καταρχήν, όμως, και για τους σκοπούς μας εδώ, αρκεί να πούμε πως κομβικό στοιχείο στην αποστολή των αρχών αυτών υποτίθεται πως είναι να διαφυλάσσουν ό,τι κινδυνεύει από την ομογενοποιητική –και συχνά εκμηδενιστική – διάσταση  της «κανονικότητας» μιας κοινωνίας: του εθνικισμού της, των θρησκευτικών και άλλων εθιμικών παραδόσεών της, εν γένει των «χρηστών ηθών» της. Με αυτή την έννοια, μια ανεξάρτητη αρχή είναι ο φρουρός των δικαιωμάτων του ανθρώπου, είτε ως ατόμου είτε ως μέλους μιας μειονοτικής ομάδας, απέναντι σ’ αυτό που θα ονομάζαμε «τυραννία της πλειοψηφίας». Είναι, δηλαδή, ακριβώς το αντίθετο του δικού μας Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης.

Με πρόσχημα την αποστολή του για διαφύλαξη  της «ποιότητας» στο ραδιοτηλεοπτικό τοπίο, το ΕΣΡ αυτοαναδείχτηκε κατά τα χρόνια της λειτουργίας του όχι σε υπερασπιστή του δικαιώματος των ανθρώπων για πλουραλιστική ενημέρωση και ψυχαγωγία, αλλά σε έναν διαπρύσιο κατασταλτικό λογοκριτή οποιουδήποτε θεάματος δεν συμμορφωνόταν με τις επιταγές του κοινωνικού κονφορμισμού, όπως αυτός εξειδικεύεται κυρίως στην αντίθεσή του προς ό,τι αντιλαμβάνεται  ως σεξουαλικά «παρεκλίνον».

 

Η ομοφοβία ως κριτήριο ποιότητας;

Με τον ρόλο του αυτόν, το ΕΣΡ στόχευσε πρωτίστως στην «υποβάθμιση» του περιεχομένου. Μόνο που κατά σύστημα εντόπιζε την «υποβάθμιση» στη βωμολοχία και την παρουσίαση ή την αφήγηση ερωτικών περιπτύξεων, κυρίως ομοφυλικών. Ο τρόπος με τον οποίον το έκανε, μάλιστα, και η γλώσσα που χρησιμοποιούσε θα μπορούσε να παρομοιαστεί με αυτόν ενός στριμμένου χουντικού γυμνασιάρχη, ο οποίος τιμωρεί τους μαθητές του για τις αμαρτωλές πράξεις τους που θα τους οδηγήσουν στην κόλαση. Όταν, λόγου χάρη, επιβάλλει κύρωση σε «μεσημεριανάδικο» επειδή πρόβαλε ακατάλληλο περιεχόμενο σε ώρα τηλεθέασης προσβάσιμη σε παιδιά, αιτιολογεί την απόφασή του ως εξής: «Η εξιστόρηση ανήθικων σχέσεων με εγκυμοσύνες, προερχόμενες από παράλληλες σχέσεις γυναικών με περισσότερους άντρες και η αποκάλυψη ερωτικών σχέσεων άνευ ηθικών δισταγμών, συντελεί στον εκμαυλισμό των ανηλίκων και στην εξοικείωσή τους με την ανηθικότητα. Επί πλέον πρόκειται περί εκπομπής προβληθείσης σε ώρα παιδικής τηλεθέασης με τη σήμανση «κατάλληλο- επιθυμητή η γονική συναίνεση» ενώ η προσήκουσα σήμανση θα έπρεπε να είναι «ακατάλληλο για ανηλίκους»». Με άλλα λόγια, η ώρα προβολής δηλώνεται ρητά πως είναι «επιπλέον» λόγος επιβολής της κύρωσης, ενώ ο κύριος λόγος είναι ο «εκμαυλισμός των ανηλίκων» λόγω της «εξιστόρησης ανήθικων σχέσεων».

Σε άλλη περίπτωση, χωρίς εδώ να συντρέχει καν κάποιος λόγος προστασίας ανηλίκων, μιας και η μετάδοση ήταν τα ξημερώματα, το ΕΣΡ καταφέρεται εναντίον της προβολής ντοκιμαντέρ για την πορνογραφική βιομηχανία, ως εξής: «Πρόκειται περί εκπομπής η οποία ασχολήθηκε με την παραγωγή ταινιών πορνικού περιεχομένου, καθώς και την αμοιβή των προσώπων που συμμετέχουν σε ομοφυλοφιλικό σεξ. Όμως η εκπομπή δεν περιορίστηκε στις εν λόγω αναφορές, αλλά προέβαλε και σκηνές ομοφυλοφιλικού σεξ και μάλιστα με τις ιδιαίτερες εκφάνσεις της πεολειχίας και αιδοιολειξίας καθώς και απαράδεκτες φράσεις όπως: “Το αγαπημένο μου πράγμα; Το γαμήσι”, “Τον γάμησα εγώ κι ύστερα αυτός”, “Δεν μου σηκώνεται επειδή δεν μου αρέσει αυτός” κ.ά. Είναι αληθές ότι η εν λόγω εκπομπή προβλήθηκε μετά το μεσονύκτιο. Από καμιά διάταξη νόμου δεν προκύπτει  ότι οι εν λόγω εκπομπές, λόγω του χρόνου της προβολής των μπορούν να μην έχουν την από το άρθρο 15 παρ. 2 του Συντάγματος αξιουμένη ποιότητα και τον από την αυτή διάταξη του Συντάγματος αξιούμενο σεβασμό της αξίας του ανθρώπου. Αναμφισβητήτως η υπό κρίσιν εκπομπή δεν έχει τη στάθμη που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της τηλεοράσεως, ούτε ενέχει τον απαιτούμενο σεβασμό στην αξία του ανθρώπου. Άξιον παρατηρήσεως είναι ότι τμήματα αυτής της εκπομπής προβλήθηκαν κατά την 11.1.2009 και 18.1.2009 και μάλιστα με την προτροπή “Θα μπορούσε να ήσουν εσύ” και να κάνεις “Τα πράγματα που κάνουν κάποιες κοπέλες” εξωθώντας κατ’ αυτό τον τρόπο τηλεθεατές όπως συμμετάσχουν στη παραγωγή ομοίων ταινιών. Για την εν λόγω εκτροπή ενδείκνυται όπως επιβληθεί στον τηλεοπτικό σταθμό η διοικητική κύρωση του προστίμου».

Το ΕΣΡ εδώ, δηλαδή, κρίνει πως πρέπει να προστατεύσει τους τηλεθεατές από ένα ντοκιμαντέρ επειδή, κατά τη γνώμη του, το θέμα του ντοκιμαντέρ δεν «ενέχει τον απαιτούμενο σεβασμό στην αξία του ανθρώπου». Αιτιολογεί περαιτέρω, μάλιστα, την ανελεύθερη  αυτή κρίση με το απίθανο επιχείρημα πως «εξωθούνται οι τηλεθεατές να συμμετάσχουν σε πορνογραφικές ταινίες». Και, φυσικά, άξιον παρατηρήσεως –για να χρησιμοποιήσουμε το γλωσσικό ιδίωμα του ΕΣΡ– είναι πως η όλη κρίση στιγματίζεται ανεπανόρθωτα από την τονισμένη αναφορά στο «ομοφυλοφυλικό σεξ», σαν να πρόκειται αυτονοήτως για κάτι μεμπτό, και εξοκείλει ολοφάνερα στην επικράτεια της ομοφοβίας. Μιλώντας, παρεμπιπτόντως, για το γλωσσικό ιδίωμα του ΕΣΡ, την εικόνα του στριμμένου χουντικού γυμνασιάρχη επιτείνει αυτή η ελαφρά, στραμπουληγμένη καθαρεύουσα, που προφανώς κάποιοι πίστεψαν ότι εμπλουτίζει με επισημότητα τις κρίσεις τους…

Η ομοφοβία δεν είναι περιστασιακό αλλά συστηματικό χαρακτηριστικό των αποφάσεων του ΕΣΡ – πράγμα αναμενόμενο από έναν θεσμό που έχει αυτοκατανοηθεί ως ο θεματοφύλακας των συντηρητικότερων «κοινών αντιλήψεων» μιας κοινωνίας. Πέραν του γεγονότος ότι κάτι τέτοιο αντιβαίνει και σε μια σειρά νομοθετήματα (εδώ, όμως, δεν κάνουμε νομική κριτική), η ομοφοβική στάση του ΕΣΡ προδίδει σε πολύ βασικό επίπεδο την αποστολή του ως προστάτη της «ποιότητας», αν τουλάχιστον είμαστε πρόθυμοι να εννοήσουμε την ποιότητα ως κάτι που ποτέ δεν επιτρέπεται να καταστέλλει τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ίσως η πιο διάσημη περίπτωση ομοφοβικής παρέμβασης του ΕΣΡ ήταν αυτή όπου επέβαλε πρόστιμο για την προβολή της σειράς του Χριστόφορου Παπακαλιάτη, «Κλείσε τα μάτια», το 2003. Στην περίπτωση αυτή, για άλλη μια φορά, το ΕΣΡ δομεί την επιχειρηματολογία του γύρω από τη βωμολοχία, αρνούμενο ουσιαστικά, μιας και εδώ πρόκειται ξεκάθαρα για καλλιτεχνικό έργο, την καλλιτεχνική ελευθερία και την ελευθερία της έκφρασης. Είναι ολοφάνερο ότι η καταστολή της σεναριακής δυνατότητας να βωμολοχούν οι πρωταγωνιστές μιας σειράς μυθοπλασίας –και μάλιστα με προφανώς καθημερινές εκφράσεις όπως «παλιομαλάκας» ή «σου γαμάει τη γκόμενα;»–  αντιβαίνει σε κάθε αντίληψη καλλιτεχνικής ελευθερίας.

Το ΕΣΡ, όμως, δεν σταμάτησε εκεί. Κοντά  σ τη  βωμολοχία, κόλλησε  και την παρατήρηση ότι «εμφανίζονται δύο ζεύγη σε ερωτικές περιπτύξεις και ανάμεσα στην προβολή αυτών των σκηνών, εμφανίζονται και δύο νεαροί άνδρες, οι οποίοι φιλιούνται στο στόμα». Για να καταλήξει, στο αιτιολογικό του: «Πρόκειται περί διαλόγων, εκφράσεων και σκηνών, οι οποίες υποβάθμισαν την όλη εκπομπή. Επομένως ο τηλεοπτικός σταθμός με αυτή την εκπομπή δεν εξεπλήρωσε την εκ των αυτών διατάξεων του Συντάγματος και του Κανονισμού επιβαλλομένη κοινωνική αποστολή της για την πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας. Η όλη εκπομπή είναι ικανή να εξοικειώσει την παιδική ηλικία και τη νεότητα με τη χυδαιότητα και εντεύθεν να επιφέρει βλάβη. Ενδείκνυται όπως για την εν λόγω εκτροπή επιβληθεί η κύρωση του προστίμου». Για το ΕΣΡ, δηλαδή, όχι μόνο η αυτονόητη σεναριακή ελευθερία να βωμολοχούν οι πρωταγωνιστές ενός έργου μυθοπλασίας αποτελεί αυτοτελώς «υποβάθμιση», αλλά σ’ αυτή την υποβάθμιση συντελεί ειδικά η προβολή ενός φιλιού μεταξύ αντρών!

Εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι συχνά η σπουδή του ΕΣΡ να προφυλάξει το κοινό από την «υποβάθμιση» και ό,τι το ίδιο ονομάζει «χυδαιότητα», συνήθως δηλαδή την προβολή ερωτικών σκηνών ή απλώς τη βωμολοχία, είναι νομότυπη. Το ίδιο άλλωστε, στις αποφάσεις του, δεν παραλείπει να επισημαίνει το άρθρο 15 παρ. 2 του Συντάγματος, σύμφωνα με το οποίο «ο άμεσος έλεγχος του κράτους έχει σκοπό την μετάδοση προϊόντων του λόγου και της τέχνης, την εξασφάλιση της ποιοτικής στάθμης των προγραμμάτων που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της τηλεόρασης και η πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας, καθώς και τον σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και την προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας». Επιπροσθέτως, μνημονεύει και το άρθρο  2 παρ. 1, 5 του Κανονισμού 2/1991 του ΕΣΡ, σύμφωνα με το οποίο «οι ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές πρέπει να εξασφαλίζουν την ποιοτική στάθμη που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της ραδιοτηλεοράσεως και η πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας, ενώ εξάλλου πρέπει να τηρούνται οι γενικά παραδεκτοί κανόνες της ευπρέπειας  και καλαισθησίας στη γλώσσα και τη συμπεριφορά, λαμβάνοντας υπόψη το είδος και το πλαίσιο της εκάστοτε εκπομπής». Το ΕΣΡ μπορεί λοιπόν να έχει αυτοχριστεί φύλακας-άγγελος του κοινωνικού συντηρητισμού, το έχει κάνει όμως χάρη σε τέτοιου είδους νεφελώδεις διατυπώσεις περί «ποιότητας» και «προστασίας».

Το Mega Channel, πάντως, όπου είχε προβληθεί η σειρά «Κλείσε τα μάτια», προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο, αν και συμφώνησε ως προς τις βωμολοχίες, βάσει της συνταγματικής επιταγής που αναφέραμε, αποφάνθηκε το αυτονόητο: «Στο μέτρο όμως, που μεταξύ των πολλών επιμέμπτων σκηνών της εκπομπής, το ΕΣΡ, προκειμένου να επιβάλει διοικητική κύρωση, συμπεριέλαβε και συνεξετίμησε μαζί με τις υπόλοιπες ως άνω σκηνές –και πέρα από αυτές– και την σκηνή, στην οποία δύο άνδρες φιλιούνται, η προσβαλλόμενη πράξη, έχουσα το προαναφερθέν περιεχόμενο, δεν αιτιολογείται νομίμως. Τούτο δε, διότι αυτή καθ’ εαυτή η παρουσίαση σκηνής, με την οποία εκφράζεται απλώς και η ομοφυλόφιλη  ερωτική επιθυμία, με ένα φιλί και χωρίς να υπάρχουν σκηνές πορνογραφικού περιεχομένου ή βωμολοχίες, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί ότι προσδίδει  στην επίμαχη τηλεοπτική ταινία την, απαγορευμένη από το Σύνταγμα, χαμηλή και υποβαθμισμένη ποιοτική στάθμη, που την καθιστά επίμεπτη. Με την παράσταση στην επίμαχη ενδιάμεση σκηνή της εκφράσεως ομοφυλόφιλης ερωτικής επιθυμίας, γίνεται παρουσίαση μίας υπαρκτής κοινωνικής πραγματικότητας, η οποία σχετίζεται με μία κοινωνική ομάδα, μεταξύ των πολλών, οι οποίες συνθέτουν μία ανοικτή και σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία, οι ερωτικές επιλογές της οποίας, όχι μόνο δεν αποδοκιμάζονται από την συνταγματική τάξη της χώρας, αλλά τουναντίον επιβάλλεται από τις διατάξεις των άρθρων 2 (σεβασμός και προστασία της αξίας του ανθρώπου) και 5 παρ. 1 (προστασία της προσωπικής ελευθερίας), ως εκδήλωση ελεύθερης επιλογής των αποτελούντων αυτή, να γίνονται απολύτως σεβαστές και μπορούν να εκφράζονται στα έργα τέχνης, όπως εξ άλλου οι ερωτικές επιλογές και ευαισθησίες και των υπολοίπων ομάδων του πληθυσμού της χώρας. Περαιτέρω, με δεδομένο ότι η επίμαχη εκπομπή μεταδόθηκε στις 22.45’, σε ώρα δηλαδή που, σύμφωνα με το άρθρο 3Α και 3Δ της υπ’ αριθμ. 6138/Ε/17.3.2000 (ΦΕΚ 345Β) απόφασης του Υπουργού Τύπου και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης («Κατάταξη και σήμανση των τηλεοπτικών προγραμμάτων»), μεταδίδονται εκπομπές, οι οποίες δεν είναι κατάλληλες για ανηλίκους  κάτω των 15 ετών, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η σκηνή, παρουσιάζοντας ένα φιλί, δεν είχε πορνογραφικό περιεχόμενο, δεν μπορεί να γίνει λόγος περί παραβιάσεως, μέσω της μεταδόσεως της επίμαχης σκηνής, των ορίων που επιβάλλει η συνταγματική επιταγή της προστασίας της νεότητας». Παρά την απόφαση του ΣτΕ, ωστόσο, η οποία ανέπεμπε την απόφαση του ΕΣΡ πίσω στο όργανο, το ΕΣΡ επέμεινε, μειώνοντας απλώς το πρόστιμο.

Παρόμοιες αποφάσεις του ΕΣΡ έχουν υπάρξει πολλές. Έχει, λόγου χάρη, επιβάλει πρόστιμο για την προβολή της ταινίας Straight Story, επειδή «μπορεί να επιφέρει σοβαρή βλάβη στη πνευματική και ηθική ανάπτυξη των ανηλίκων». Πρόσφατα απέρριψε το αίτημα του Gay Pride να μεταδοθεί η διαφήμισή του από τους τηλεοπτικούς σταθμούς ως κοινωνικό μήνυμα. Ή, πάλι, έχει επιβάλει πρόστιμο απλώς και μόνο για την εμφάνιση τρανς ατόμων σε εκπομπές – καταδεικνύοντας έτσι ότι, κατά τη γνώμη του, ορισμένες κατηγορίες ερωτικής επιθυμίας ή σεξουαλικής ταυτότητας πρέπει να είναι ολότελα αποκλεισμένες από το ραδιοτηλεοπτικό τοπίο, ασχέτως του τρόπου παρουσίασής τους και ασχέτως του γεγονότος ότι αφορούν και εκπροσωπούν συνανθρώπους μας με ίσα δικαιώματα με όλους τους υπόλοιπους.

Βέβαια, η «απόφαση»  που χρησιμοποιείται πιο συχνά για να περιγραφεί η ομοφοβία του ΕΣΡ, δηλαδή η καταδίκη της σχέσης του Μπομπ Σφουγγαράκη με τον φίλο του Πάτρικ, απλώς  δεν υπήρξε ποτέ. Το 2007 ο Μπομπ Σφουγγαράκης κάθισε όντως στο «ειδώλιο» του ΕΣΡ, καθώς ένα από τα επεισόδια της σειράς κινουμένων σχεδίων θεωρήθηκε από μέλος του ΕΣΡ ότι περιείχε σκηνές βίας. Λόγω της περιπέτειας που είχε ο Μπομπ Σφουγγαράκης στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες που προβάλλεται η σειρά, όπου είχε κατηγορηθεί ο ήρωάς της ότι έχει «συγκεκριμένο σεξουαλικό προσανατολισμό», στον δημόσιο διάλογο θεωρήθηκε ότι το ΕΣΡ θα προβεί σε μία ακόμη από τις γνωστές ομοφοβικές του αποφάσεις, παρότι ο πρόεδρος του ΕΣΡ Ι. Λασκαρίδης το διέψευσε. Τελικώς ο Μπομπ Σφουγγαράκης τότε τη σκαπούλαρε. Του έγινε όμως σύσταση το 2013, για το επεισόδιο «ο Μπομπ Σφουγγαράκης συναντά τον στραγγαλιστή». Ο στραγγαλιστής ήταν ένας εγκληματίας (κινουμένων σχεδίων βέβαια), που στραγγάλιζε όσους τον καρφώνουν στην αστυνομία. Στο συγκεκριμένο επεισόδιο ο Μπομπ Σφουγγαράκης έπιασε τον στραγγαλιστή να πετάει σκουπίδια στον Τραγανό Κάβουρα, το ταχυφαγείο όπου εργάζεται, και ακολούθησε κυνηγητό των δύο ηρώων στην πόλη του Βυθού του Μπικίνι, όπου ζει το διάσημο σφουγγάρι. Ο Μπομπ βέβαια γλίτωσε από τον στραγγαλιστή, δεν γλίτωσε όμως τη σύσταση του ΕΣΡ για ειδική σήμανση λόγω της «δυσμενούς επίδρασης που μπορεί να έχει στην προσωπικότητα και την εν γένει ηθική και πνευματική ανάπτυξη των ανηλίκων».

 

Δυσανεξία στη σάτιρα

Κοντά στην ομοφοβία, βρίσκεται και η καθολική δυσανεξία στη σάτιρα. Πρόστιμο, λόγου  χάρη, επιβάλλει  το ΕΣΡ στην γνωστή  εκπομπή «Ελληνοφρένεια», δικαιώνοντας τον μεγιστάνα Μίνωα Κυριακού, με το εξής σκεπτικό: «Πρόκειται περί σατιρικής εκπομπής η οποία ασχολήθηκε με τον Μίνωα Κυριακού και ειδικότερα η συζήτηση εστιάστηκε στην αναστολή εκτελέσεως ποινικής αποφάσεως εκδοθείσης εις βάρος του προαναφερθέντος προσώπου και την ματαίωση εκδηλώσεως στο Παναθηναϊκό Στάδιο από τον καταγγείλλαντα. Όμως ο σχολιασμός δεν περιορίστηκε στα ως άνω περιστατικά, αλλά επεκτάθηκε στην ιδιωτική ζωή του προαναφερθέντος προσώπου, με φράσεις όπως “έχω ακούσει ότι μετά από αυτό παίχτηκε τρελό κρεβάτι με τη Μαρί στο σπίτι”, “στα ταβάνια ο Μίνωας”, “αλυσίδες η Μαρί”, “γαμώ τα σώματα”, “τι μου κάνεις Μαρί”, “τι μου κάνεις ραμολιμέντο”, “το κανε κοιμότανε”, “γιατί είναι σκατόψυχος, γι’ αυτό”, όπως επίσης “ο πορνόγερος”, “ο παράνομος”, “ο καταπατητής”, “πανάθεμά τον αυτόν τον Κυριακού που να μη σώνει και τον βρει άλλη χρονιά“και άλλες συναφείς. Είναι αληθές ότι τις τελευταίες αυτές φράσεις εξεστόμισε ακροάτρια, πλην όμως η μετάδοση δεν ήταν ζωντανή αλλά μαγνητοφωνημένη και επομένως μπορούσαν να απαλειφθούν οι ως άνω απαράδεκτες φράσεις. Αναμφιβόλως έχει προσβληθεί η ιδιωτική και η οικογενειακή ζωή του καταγγείλλαντος και σε κάθε περίπτωση κατά τις αναφορές στο πρόσωπο αυτού η μεταχείρισις δεν ήταν δικαία, ορθή και αξιοπρεπής. Η εκπομπή ήταν σατιρική εκ τούτου όμως δεν μπορεί να είναι ασύδοτη, διότι κατά το άρθρο 15 παρ. 2 του Συντάγματος, όλες οι εκπομπές άνευ εξαιρέσεως, πρέπει να έχουν ποιοτική στάθμη που επιβάλλει η πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας και ο σεβασμός της αξίας του ανθρώπου. Για την εν λόγω εκτροπή ενδείκνυται όπως επιβληθεί στον ραδιοφωνικό σταθμό η διοικητική κύρωση του προστίμου“.

Εδώ, έχουμε μια πλήρη παραγνώριση του τι συνιστά «ιδιωτική ζωή». Όπως επισήμανε τότε ο δικηγόρος –και σήμερα Συμπαραστάτης του Πολίτη και της Επιχείρησης στην Περιφέρεια Αττικής– Βασίλης Σωτηρόπουλος, προσβολή της ιδιωτικής ζωής «θα είχε συμβεί μόνον εάν είχαν χρησιμοποιηθεί πληροφορίες που αναφέρονται στην ιδιωτικότητά του, ενώ εδώ προφανώς υπάρχουν ορισμένα ακραία σατιρικά σχόλια με αφορμή τη διαφορά ηλικίας με τη σύζυγό του. Φυσικά, τα σχόλια αυτά μπορούν να υποβληθούν σε ειδικότερη εξέταση για το κατά πόσον εμπίπτουν στην σφαίρα της προσβλητικής και εξυβριστικής συμπεριφοράς, αλλά όχι και ως παραβίαση της ιδιωτικής ζωής του καταγγέλλοντος. Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος, που αφορά την αναστολή εκτέλεσης ποινικής αποφάσεως εις βάρος του κ. Κυριακού, με αφορμή την οποία ακούστηκαν χαρακτηρισμοί όπως “παράνομος” και “καταπατητής”, το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης παραβιάζει ευθέως την ελευθερία της έκφρασης όπως κατοχυρώνεται από το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Σύμφωνα με την πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην υπόθεση Κατράμη κατά Ελλάδας (6/12/2007), ακόμα και οι χαρακτηρισμοί “επίορκος” και “καραγκιόζης” για έναν δικαστή κι έναν δήμαρχο κρίθηκαν θεμιτές “αξιολογικές κρίσεις”, επειδή υπήρχε επαρκής πραγματική βάση, την οποία η δημοσιογράφος είχε παρουσιάσει. Η καταδίκη της δημοσιογράφου για εξύβριση οδήγησε την Ελλάδα σε καταδίκη για παραβίαση του δικαιώματος στην ελευθερία της έκφρασης“.

Είναι φανερό ότι το ιστορικό των αποφάσεων του ΕΣΡ, το οποίο είναι πολύ πλουσιότερο  από τα λιγοστά παραδείγματα που αναγκαστικά παρουσιάζονται εδώ, προδίδει μια βαθιά παρανόηση της αποστολής του. Όχι μόνο έχει αναδειχτεί σε πολέμιο του πλουραλισμού και της ελευθερίας της έκφρασης αλλά έχει ανεπίτρεπτα παρεξηγήσει το καθήκον του για διαφύλαξη της ποιότητας του ραδιοτηλεοπτικού προγράμματος, ερμηνεύοντάς το ως περιφρούρηση του κοινωνικού συντηρητισμού, του υποκριτικού καθωσπρεπισμού, της σεμνοτυφίας, της φοβίας απέναντι στη σάτιρα και στην καλλιτεχνική ελευθερία και εντέλει της ομοφοβίας.

Τρανή απόδειξη της παρανόησης αυτής το γεγονός ότι η ποιότητα της ελληνικής τηλεόρασης παραμένει κατά κοινή ομολογία κάκιστη, παρά την πλούσια δράση του ΕΣΡ που σε τόσες περιπτώσεις μας έχει προστατεύσει από το να ακούμε κάποιον να λέει κάποιον άλλο «παλιομαλάκα» ή να βλέπουμε δυο άντρες να φιλιούνται.

About Αυγουστίνος Ζενάκος (5 Articles)
Ο Αυγουστίνος Ζενάκος είναι δημοσιογράφος και Διευθυντής Σύνταξης του περιοδικού REPORT. Από το 2011 είναι, επίσης, Υπεύθυνος Σύνταξης του περιοδικού UNFOLLOW. Εργάστηκε στην εφημερίδα Το Βήμα από το 2000 ως το 2010. Ήταν ένας από τους συνιδρυτές της Μπιενάλε της Αθήνας και συνδιευθυντής της από το 2005 ως το 2010. Έχει συνεργαστεί με διάφορα περιοδικά στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.