Αιμοδότες και Αρπακτικά

Το editorial του REPORT #4

ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI «Γενική Συνέλευση των Μετόχων της Τράπεζας της Ελλάδος, Φεβρουάριος 2014.»

Το τραπεζικό σύστημα είναι πολύ περισσότερα πράγματα από όσα κανείς συνήθως φαντάζεται τους λογαριασμούς του, λόγου χάρη, ή τα ΑΤΜ ή ένα δάνειο που έτυχε να πάρει. Καθορίζει την οικονομική ζωή όλων μας ως το απόλυτο βάθος της. Καμία οικονομική δραστηριότητα δεν μπορεί να ξεπεράσει ένα συγκεκριμένο μέγεθος δίχως να υφίσταται σταθερή και φερέγγυα  τραπεζική πίστη. Το τραπεζικό σύστημα είναι ζωτικό προκειμένου να λειτουργεί όλη η αλυσίδα διαδικασιών ανάμεσα στην παραγωγή και την πώληση των προϊόντων, να καλύπτεται η ανάγκη των επιχειρήσεων σε κεφάλαια από τα οποία θα πληρώνονται προμηθευτές κι εργαζόμενοι, να υπάρχει η εγγύηση εξυπηρέτησης μελλοντικών οικονομικών συναλλαγών, να αναζητούνται πόροι για επενδύσεις που σχεδιάζονται μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα.

Με μια τέτοια νευραλγική λειτουργία για την οικονομία, είναι λογικό το τραπεζικό σύστημα να διαδραματίζει κομβικό ρόλο στην πολιτική συγκρότηση της κοινωνίας. Όχι μόνο εκ των πραγμάτων, αφού ρυθμίζει τις οικονομικές δραστηριότητες και συνεπώς σε μεγάλο βαθμό τις πολιτικές δυνατότητες των πολιτών, αλλά και μέσω της ευθείας διασύνδεσης και διαπλοκής του με το πολιτικό σύστημα. Και από κοντά θα βρει κανείς και τον τρίτο διαμορφωτή της κοινωνικής κανονικότητας, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Οι «αιμοδότες της οικονομίας» έχουν υπάρξει και «αιμοδότες» των πολιτικών κομμάτων και των ΜΜΕ επί δεκαετίες. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι τα «μη εξυπηρετούμενα» δάνεια του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ, όπως προκύπτουν από τα στοιχεία που έχουν καταθέσει οι επικεφαλής των τραπεζικών ιδρυμάτων, είναι 118.300.000 και 137.100.000 ευρώ αντίστοιχα, χτίζοντας μια ανίερη τριγωνική σχέση εξυπηρετήσεων που επικαθορίζει το σύνολο σχεδόν της οικονομικής και της πολιτικής ζωής, αλλά και του δημόσιου λόγου γύρω από αυτά.

Η νεότερη ελληνική ιστορία είναι άρρηκτα δεμένη με την ιστορία του ελληνικού τραπεζικού συστήματος. Από τα πρώτα βήματα της κραταιάς κάποτε Εθνικής Τράπεζας ως το μεσουράνημα των ιδιωτικών τραπεζών, από το πέρασμα στον κρατικό έλεγχο ως την «απελευθέρωση των αγορών» και τελικά ως την κρίση και την ανάληψη του ελέγχου των τραπεζών από τους δανειστές και διάφορα επενδυτικά κεφάλαια του εξωτερικού, μπορεί κανείς να παρακολουθήσει και να καταγράψει πλευρές της ιστορίας της χώρας. Και μαζί, την εναλλαγή των αφηγημάτων που τις συνοδεύουν: οι φιγούρες των κραταιών τραπεζιτών της μεταπολεμικής περιόδου σβήνουν με την επέμβαση του μεταπολιτευτικού κράτους που επενδύει στον λαϊκό παράγοντα, το μεταπολιτευτικό κράτος υποκλίνεται στην ανάγκη συμμετοχής της «ισχυρής Ελλάδας» στις «εξορθολογιστικές» πρακτικές των ανεπτυγμένων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και η «ισχυρή Ελλάδα» σύρεται στην «εξυγίανση» πιεσμένη από μια κρίση που εξαθλιώνει την οικονομία της όσο καμία οικονομία αναπτυγμένης χώρας δεν εξαθλιώθηκε ποτέ σε καιρό ειρήνης.

Λέγεται συχνά ότι, στο πλαίσιο του παγκοσμιοποιημένου χρηματοπιστωτικού συστήματος, ένα εθνικό τραπεζικό σύστημα δεν έχει πλέον δυνατότητες άσκησης πολιτικής. Πόσο μάλλον αν υπόκειται σε πρόσθετο καθεστώς επιτήρησης, όπως στην περίπτωση της Ελλάδας. Όμως, θα ήταν ακριβέστερο να πούμε ότι τα εθνικά τραπεζικά συστήματα όλο και περισσότερο καθίστανται εργαλεία του παγκοσμιοποιημένου χρηματοπιστωτικού συστήματος και συνεπώς παράγουν πολιτική. Απλώς παράγουν μια πολιτική που πλέον δεν απαιτεί τη συνάρτησή της με την ευημερία μιας τοπικής οικονομίας.

Στον ευρωπαϊκό χώρο αυτό επιτείνεται από το γεγονός ότι ο περίπλοκος μηχανισμός εποπτείας που στήνεται δεν περιορίζεται μόνο στην απαίτηση για μέτρα λιτότητας και νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις, αλλά και στην πίεση για ικανοποίηση των πιο επιθετικών, συχνά αρπακτικών, απαιτήσεων των ξένων επενδυτών.

Έτσι φτάνουμε στις σημερινές τεκτονικές αλλαγές στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα, που δεν περιορίζονται στις αλλαγές των διοικήσεων, αλλά απειλούν να είναι αφετηρία βίαιων αναδιαρθρώσεων στην εγχώρια οικονομία, όπως και μεγάλης αναδιανομής εισοδήματος και πλούτου τελικά προς όφελος των «επενδυτών». Από το τι θα γίνει με τις ιδιόκτητες κατοικίες μέχρι το ποιες επιχειρήσεις τελικά θα κλείσουν ή θα συγχωνευτούν, πολλά θα κριθούν με βάση το νέο τοπίο που διαμορφώνεται στις τράπεζες. Και όλα αυτά βέβαια με την προϋπόθεση ότι τα πράγματα δεν θα επιδεινωθούν και δεν θα υπάρξει ανάγκη για νέα ανακεφαλαιοποίηση ή –ακόμη χειρότερα– για ενεργοποίηση μηχανισμών όπως τo bail-in και το κούρεμα καταθέσεων.

Όσα συμβαίνουν στις τράπεζες κάποιες φορές διατυπώνονται τόσο στριφνά που μοιάζουν για όλους σχεδόν μας ακατανόητα. Αφορούν, όμως, κάθε πλευρά της ζωής μας. Πρέπει να τα γνωρίζουμε, πρέπει να είμαστε σε θέση να τα κρίνουμε και εάν χρειαστεί να αντιδράσουμε εναντίον τους. Πριν ανακαλύψουμε ότι μόλις μας πήραν το σπίτι…

About Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος (16 Articles)
Ο Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος είναι δημοσιογράφος και Εκδότης - Διευθυντής του περιοδικού REPORT. Από το 2011 είναι, επίσης, Υπεύθυνος Έκδοσης του περιοδικού UNFOLLOW. Έχει συνεργαστεί με εφημερίδες και περιοδικά, όπως Το Βήμα και το περιοδικό Περιοδικό. Έχει διατελέσει αρχισυντάκτης του περιοδικού BHMAgazino και διευθυντής της εφημερίδας FAQ. Δημοσιογραφεί από το 1990.