Εξουσία και ελευθερία του τύπου

Το editorial του REPORT #5

Τα όσα διαδραματίστηκαν πριν από μερικές μέρες στα γραφεία του ομίλου των Παραπολιτικών με την εισβολή αστυνομικών για τη σύλληψη  του Γιάννη Κουρτάκη και  του Παναγιώτη Τζένου σόκαραν και δικαιολογημένα πολλούς. Θα ήμασταν πολύ ευτυχείς εάν μπορούσαμε να τα αποδώσουμε  απλώς και μόνο στην ατυχή σύμπτωση ανάμεσα στη δικομανία του Πάνου Καμμένου και το – ούτως ή άλλως…– ατυχές γεγονός ότι σήμερα είναι υπουργός Εθνικής Άμυνας αλλά και αυτός που εξασφαλίζει, μέσω των ΑΝΕΛ, την κοινοβουλευτική  επιβίωση της κυβέρνησης.

Όμως, ο Πάνος Καμμένος δεν είναι δικομανής, ή τουλάχιστον δεν είναι με τη μορφή του γεροπαράξενου γείτονα που, αντί να διαμαρτυρηθεί για την ένταση της μουσικής των φοιτητών στην γκαρσονιέρα του πρώτου, προτιμά να υποβάλει  μήνυση στην Εισαγγελία. Ο Πάνος Καμμένος είναι ένας επαγγελματίας πολιτικός, που γνωρίζει καλά ότι μπορεί να αξιοποιήσει τα προβλήματα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο για τον Τύπο και τα ΜΜΕ για να φιμώσει Μέσα που του ασκούν κριτική και να εκδικηθεί δημοσιογράφους που αποκαλύπτουν αλήθειες που δεν ταιριάζουν ακριβώς με την εικόνα του ασυμβίβαστου μαχητή που στηρίζει την εθνική προσπάθεια.

Και το κάνει αυτό γιατί στην πραγματικότητα η Ελλάδα δεν είναι και η πρώτη χώρα στον κόσμο στην ελευθερία του Τύπου. Στην κατάταξη των Ρεπόρτερ χωρίς Σύνορα, μιας διεθνούς οργάνωσης για την ελευθερία του Τύπου και το δικαίωμα στην ενημέρωση, η Ελλάδα, για το 2016, βρίσκεται στην 89η θέση ανάμεσα σε 180 χώρες ως προς τον βαθμό ελευθερίας του Τύπου. Δεν θα έλεγε κανείς ότι είναι το αναμενόμενο αποτέλεσμα εάν αναλογιστούμε ότι έχουμε μια κυβέρνηση που υποτίθεται ότι έχει για σημαία της τα δικαιώματα και τις ελευθερίες. Ή μήπως όχι;

Το εντυπωσιακό είναι ότι με αυτό το αποτέλεσμα η Ελλάδα βρίσκεται πιο κάτω από χώρες που δεν θα έλεγε κανείς ότι διαθέτουν ανάλογη δημοκρατική παράδοση. Η Μαυριτανία, για παράδειγμα, μια χώρα που υπέστη αρκετά στρατιωτικά πραξικοπήματα, βρίσκεται στην 48η θέση, σαφώς πιο πάνω από την Ελλάδα, όπως και άλλες αφρικανικές χώρες. H Μογγολία, που έκανε τις πρώτες ελεύθερες εκλογές  μόλις το 1993, βρίσκεται στην 60ή θέση, επίσης σαφώς πιο πάνω από ό,τι η Ελλάδα. Ακόμη και η γειτονική Αλβανία, επίσης χωρίς ιδιαίτερα μεγάλη δημοκρατική παράδοση, κατορθώνει να βρίσκεται σε καλύτερη θέση από την Ελλάδα (την 80ή). Το γεγονός ότι η Τουρκία βρίσκεται στην 150ή θέση, αρκετά κάτω από εμάς, μάλλον δεν αποτελεί και ιδιαίτερη παρηγοριά, εάν αναλογιστούμε το όργιο διώξεων που έχουν λάβει χώρα εκεί.

Στην πραγματικότητα σχεδόν 43 χρόνια μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας στον τόπο μας φαίνεται ότι ο ελεύθερος Τύπος εξακολουθεί να φοβίζει και να ενοχλεί. Ενοχλεί τις κυβερνήσεις γιατί μπορεί να τις φέρνει αντιμέτωπες με τις ανακολουθίες, τις παλινωδίες, τις κωλοτούμπες τους, με τις υποσχέσεις που δεν τήρησαν, με τις εξαρτήσεις τους από οικονομικά συγκροτήματα, με τα ρουσφέτια και τη μικρή ή τη μεγαλύτερη διαφθορά και ευνοιοκρατία τους. Ενοχλεί τους πολιτικούς όλων των αποχρώσεων γιατί γνωρίζουν  ότι μπορεί να καταρρεύσει η όποια εικόνα προσπαθούν να επιμεληθούν για τον εαυτό τους. Ενοχλεί δικαστικούς, αστυνομικούς και άλλους κρατικούς λειτουργούς γιατί μπορεί κυριολεκτικά να τους πιάσει στα πράσα. Ενοχλεί, φυσικά, τους κάθε λογής ολιγάρχες γιατί μπορεί να αποκαλύψει ότι ουκ ολίγοι επιχειρηματικοί όμιλοι και «οικονομικές αυτοκρατορίες» έχουν χτιστεί πάνω στην απάτη, στο λαθρεμπόριο, στην καταστροφή του περιβάλλοντος και την εξαγορά κρατικών υπαλλήλων  και κυβερνήσεων.

Όμως, ο Τύπος κινδυνεύει και από τον εαυτό του. Από τις επιλογές και τις πρακτικές των ίδιων των λειτουργών του. Όταν οι δημοσιογράφοι επιλέγουν να γίνουν παπαγαλάκια εταιρειών και επιχειρηματιών, ενισχύοντας ή υπονομεύοντας επιχειρηματικά deal και αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου, όταν αφήνονται να λειτουργήσουν απλώς ως «πιστόλια» των αφεντικών τους σε ξεκαθαρίσματα λογαριασμών ανάμεσα σε επιχειρηματίες, όταν μεταφράζουν την ιδεολογική ή πολιτική τους αναφορά σε διαστρέβλωση της πραγματικότητας μετατρέποντας ενίοτε ιστορικά έντυπα σε ευαγγέλια της «μετα-αλήθειας», τότε είναι σαφές ότι η ελευθερία του Τύπου κυριολεκτικά αυτοκτονεί.

Τέλος, ο Τύπος κινδυνεύει και από το κοινό του. Στην ενημέρωση δεν ισχύει το «ο πελάτης έχει πάντα δίκιο». Ή, για να το πούμε διαφορετικά, ισχύει μόνο στην περίπτωση που επιλέγει να σκέπτεται και όχι να κατεβάζει τον διακόπτη του εγκεφάλου  του. Όσο το κοινό υποστηρίζει τη φτηνή σκανδαλοθηρία και τις κραυγές, όσο αναγορεύει σε ενημέρωση  την κατευθυνόμενη  συκοφάντηση, όσο μένει στην τεμπελιά του Διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, προτιμώντας να ενημερώνεται από πληρωμένα τρολ, όσο θεωρεί ότι τα έντυπα τα διαλέγουμε για τις προσφορές και όχι για τα ρεπορτάζ, ο φαύλος κύκλος ανάμεσα στον αυταρχισμό της εξουσίας, στην απληστία των ολιγαρχών, στο λειψό θεσμικό πλαίσιο και τη χειραγωγημένη ενημέρωση θα συνεχίζεται.

About Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος (16 Articles)
Ο Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος είναι δημοσιογράφος και Εκδότης - Διευθυντής του περιοδικού REPORT. Από το 2011 είναι, επίσης, Υπεύθυνος Έκδοσης του περιοδικού UNFOLLOW. Έχει συνεργαστεί με εφημερίδες και περιοδικά, όπως Το Βήμα και το περιοδικό Περιοδικό. Έχει διατελέσει αρχισυντάκτης του περιοδικού BHMAgazino και διευθυντής της εφημερίδας FAQ. Δημοσιογραφεί από το 1990.