Ο Σουλτάνος Ερντόγαν και η «δημοκρατία» του νεο-οθωμανισμού

Με έναν πληθυσμό κοντά στα 80 εκατομμύρια, νεαρότερο στην ηλικιακή του κατανομή απ’ ό,τι άλλων αναπτυγμένων χωρών, μια οικονομία που σε όρους ΑΕΠ είναι στη 18η θέση παγκοσμίως και ένοπλες δυνάμεις που είναι οι μεγαλύτερες στο ΝΑΤΟ μετά από αυτές των ΗΠΑ, η Τουρκία είναι μια χώρα που δύσκολα μπορεί κανείς να προσπεράσει.

Το επικείμενο δημοψήφισμα στη γειτονική χώρα θα επικυρώσει μια πορεία που δεν ξεκίνησε με το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 2016, αλλά αρκετά νωρίτερα. Μια πορεία που θα διαμορφώσει μια νέα σελίδα στη σύγχρονη Ιστορία της.

Γεννημένη ως τομή και ρήξη με το οθωμανικό παρελθόν, ταυτισμένο στη συνείδηση του Κεμάλ Ατατούρκ με την υποτέλεια στους ξένους και την οπισθοδρόμηση, η Τουρκία σήμερα, υπό την ηγεσία του Ταγίπ Ερντογάν, αναμφίβολα της πιο επιδραστικής προσωπικότητας στην Ιστορία της μετά τον Κεμάλ, ετοιμάζεται να γυρίσει σελίδα.

Και η αλλαγή σελίδας όλα δείχνουν ότι θα είναι σε μια κατεύθυνση ακόμη πιο αυταρχική, με υπερσυγκέντρωση εξουσιών στον Πρόεδρο, δηλαδή στον ίδιο τον Ερντογάν, περιορισμό της δημοκρατίας, ακόμη μεγαλύτερη κατοχύρωση της ισλαμικής ταυτότητας και επιμονή σε μια επιθετική διεκδίκηση θέσης στον κόσμο.

Οι χιλιάδες δημόσιοι υπάλληλοι, δικαστικοί λειτουργοί, στρατιωτικοί, πανεπιστημιακοί,  δημοσιογράφοι,  στρατιωτικοί που σήμερα αντιμετωπίζουν τη φυλάκιση, τη δίωξη ή την αποπομπή από την εργασία τους, στο πλαίσιο των μαζικών εκκαθαρίσεων που κάνει το καθεστώς Ερντογάν, είναι μια πρώτη γεύση του πώς θα γραφτεί αυτή η νέα σελίδα, την ίδια ώρα που οι Κούρδοι της Τουρκίας για άλλη μία φορά βλέπουν να εξαπολύεται ένα κύμα καταστολής εναντίον τους αντί για την αναγνώριση των βασικών τους δικαιωμάτων.

Όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά όσο φαίνονται. Τα σχέδια του επίδοξου Σουλτάνου Ερντογάν έχουν διάφορους σκοπέλους να περάσουν.

Η προσπάθεια παρέμβασης στον συριακό εμφύλιο πόλεμο, με στόχο την «αλλαγή καθεστώτος» και τη διαμόρφωση μιας ευρύτερης σφαίρας επιρροής, μετατράπηκε στο αντίθετό της: έγινε μια προσπάθεια μείωσης του κόστους από την εμπλοκή στη σύγκρουση και μια ελπίδα ότι παίζοντας το χαρτί των Ρώσων έναντι των Αμερικανών και το αντίστροφο θα μπορέσουν να αποφύγουν τον μεγάλο εφιάλτη που είναι η διαμόρφωση άλλης μιας κουρδικής δυνάμει κρατικής οντότητας στα σύνορά τους.

Ο αποχαιρετισμός του ευρωπαϊκού ονείρου δεν έχει αντισταθμιστεί ακόμη με μια ανάλογη περιφερειακή αναβάθμιση, ενώ ακόμη και στο Προσφυγικό η Τουρκία προσπαθεί να εκβιάσει την Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο για πόρους και χρηματοδότηση όσο και για δυνατότητες όπως η μετακίνηση τούρκων πολιτών στην ΕΕ χωρίς υποχρέωση έκδοσης βίζας.

Την ίδια στιγμή, η ίδια η τουρκική κοινωνία μπορεί να έχει μεγάλα τμήματα που θέλγονται από αυτή την εκδοχή αυταρχικής και συντηρητικής απόπειρας να επιβληθεί από τα πάνω συνοχή, όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε και τις μεγάλες αντιστάσεις που κατά καιρούς έχει δείξει, με πιο πρόσφατο παράδειγμα, το μεγάλο κύμα κινητοποιήσεων για το Πάρκο Γκεζί το 2013. Ο Ερντογάν αυτές τις δυναμικές διαμαρτυρίας και αντίστασης τις ξέρει καλά, αφού πάνω στη λαϊκή δυσαρέσκεια πάτησε και ο ίδιος για να ανέβει στην εξουσία, ενώ σε αυτές στηρίχτηκε και για να μπορέσει να αντιμετωπίσει το πραξικόπημα.

Χώρες καταδικασμένες να πρέπει να συνεργαστούν εάν θέλουν να συνυπάρξουν, αλλά και χώρες με μακρά παράδοση δημαγωγίας πάνω στα «εθνικά θέματα», Ελλάδα και Τουρκία αναζητούν προσανατολισμό στο νέο τοπίο. Η μεθοδευμένη κλιμάκωση της έντασης στο Αιγαίο από τη μεριά της Τουρκίας, μια περιοχή που δεν είναι το κύριο μέτωπο της Τουρκίας –αυτό είναι ο συνδυασμός της συριακής εμπλοκής και του Κουρδικού–, παραπέμπει σε μια κλασική εκδοχή εξαγωγής εσωτερικών αντιφάσεων ως εξωτερικών πιέσεων. Όμως, από την άλλη, το γεγονός ότι στο ελληνικό Υπουργείο Εθνικής Αμύνης βρίσκεται ο Πάνος Καμμένος, ένας πολιτικός που δεν θα διστάσει να παίξει το χαρτί της πατριδοκαπηλίας για την πολιτική επιβίωση, σίγουρα γεννά ανησυχίες. Ιδίως σε μια περίοδο ρευστή όπου τα όρια μεταξύ του προσχηματικού επεισοδίου και της ανεξέλεγκτης σύγκρουσης δεν είναι πάντα εμφανή.

Παρά τις τωρινές εκφράσεις ανησυχίας ή τις εντάσεις όπως αυτές στις σχέσεις Τουρκίας και Ολλανδίας, η Ιστορία έχει δείξει ότι η Δύση εύκολα θα αποδεχτεί να κάνει τα στραβά μάτια απέναντι στο κύμα αυταρχισμού που ετοιμάζεται να εξαπολύσει ο Ερντογάν, υπό την προϋπόθεση ότι η Τουρκία συνεχίζει να διευκολύνει με τον έναν ή τον άλλο τρόπο τους σχεδιασμούς της Δύσης. Η ανοχή που είχε δείξει σε παλαιότερες στιγμές απέναντι στη βία της χούντας του Εβρέν ή πιο πρόσφατα απέναντι στον βρόμικο πόλεμο στους Κούρδους δεν προμηνύει τα καλύτερα, όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος.

Γι’ αυτό και αν είναι να πηγαίνει κάπου η σκέψη μας, ας είναι στους ανθρώπους στην Τουρκία που επιμένουν να αγωνίζονται, να αντιστέκονται, να διεκδικούν δημοκρατία. Αυτές και αυτοί είναι οι πραγματικές γέφυρες που ενώνουν το Αιγαίο.

 

About Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος (16 Articles)
Ο Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος είναι δημοσιογράφος και Εκδότης - Διευθυντής του περιοδικού REPORT. Από το 2011 είναι, επίσης, Υπεύθυνος Έκδοσης του περιοδικού UNFOLLOW. Έχει συνεργαστεί με εφημερίδες και περιοδικά, όπως Το Βήμα και το περιοδικό Περιοδικό. Έχει διατελέσει αρχισυντάκτης του περιοδικού BHMAgazino και διευθυντής της εφημερίδας FAQ. Δημοσιογραφεί από το 1990.
Αρέσει σε %d bloggers: