Δημοσιογράφοι και εκδότες: Ίδιες φράσεις, διαφορετικές πορείες

Οι δημοσιογράφοι-εκδότες δίνουν εμφατικό «παρών» στη σύγχρονη πραγματικότητα των έντυπων ΜΜΕ. Υπερασπίζονται –όπως συχνά αναφέρουν– την ανεξαρτησία του δημοσιογραφικού λόγου από τα συμφέροντα. Καθένας όπως το καταλαβαίνει.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: EUROKINISSI -ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ

Δημοσιογράφοι-εκδότες. Το φαινόμενο δεν είναι πρωτόγνωρο στον χώρο του ελληνικού Tύπου και των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Την τελευταία δεκαετία πάντως έχει σαφώς επανακάμψει και δείχνει να γνωρίζει άνθηση. Κατά κύριο λόγο δημοσιογράφοι γνωστοί στο ευρύτερο κοινό αποκτούν μια επιχειρηματική πλευρά, επιλέγοντας να συνδυάσουν τις δύο ιδιότητες. Μέχρι στιγμής, η δράση τους περιορίζεται στα μέσα ενημέρωσης που δεν απαιτούν υπέρογκα κεφάλαια, όπως η τηλεόραση.

Στο Διαδίκτυο εμφανίζονται συνεχώς νέες ιστοσελίδες με επικεφαλής γνωστούς ή λιγότερο γνωστούς δημοσιογράφους, αφού η φύση του Μέσου προσφέρεται για προσπάθειες με χαμηλά κόστη και πειραματισμούς. Δεκάδες τα παραδείγματα είτε με ιδιαίτερα προβεβλημένη την προσωπικότητα του δημοσιογράφου, είτε με έμφαση σε εγχειρήματα περισσότερο ομαδικά.

Εξίσου αξιοπρόσεκτη όμως είναι και η σχετική δραστηριότητα στον κλάδο των εφημερίδων όπου τα πράγματα είναι σαφώς πιο δύσκολα και πιο οριοθετημένα επιχειρηματικά. Σε γενικές γραμμές τα έντυπα με εκδότες δημοσιογράφους αυτοσυστήνονται ως Μέσα που βασίζονται στην «ανεξαρτησία από συμφέροντα», στην «πολυφωνία» και στον «πόλεμο κατά της διαπλοκής». Αν κανείς κοιτάξει τη συνολική εικόνα οι αξίες μοιάζουν να μπορούν να υπηρετηθούν από πολύ διαφορετικές πορείες και προσεγγίσεις. Αυτό τουλάχιστον καταδεικνύουν τα υπαρκτά παραδείγματα της ελληνικής πραγματικότητας.

 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: EUROKINISSI -ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ

Ο Θέμος και το Θέμα

Το Πρώτο Θέμα θα ιδρυθεί τον Φεβρουάριο του 2005 με το μετοχικό του κεφάλαιο να ανήκει κατά 80% στους δημοσιογράφους Μάκη Τριανταφυλόπουλο και Θέμο Αναστασιάδη. Το μετοχικό σχήμα άλλαξε αρκετές φορές από τότε με την αποχώρηση μάλιστα του πρώτου, ενώ σήμερα ανήκει κατά 44% στον Θ. Αναστασιάδη και κατά 42% στον δημοσιογράφο Αναστάση Καραμήτσο.

Τον Φεβρουάριο του 2016 (καταθέτοντας στην εξεταστική επιτροπή για τα δάνεια στα ΜΜΕ) ο Θέμος Αναστασιάδης περιέγραψε την ίδρυση του Πρώτου Θέματος ως ένα μεγάλο ρίσκο και μία… περιπέτεια δημοσιογραφικού χαρακτήρα ξεκινώντας μάλιστα την αφήγηση με τη φράση: «Ανάθεμα την ώρα»! Όπως είπε, «εμείς δεν είχαμε εκείνη την ώρα ιδέα τι χρήματα θα χρειαστούμε. Ξεκινήσαμε μια επιχείρηση με πολύ λίγα χρήματα, τα οποία δικαιολογούνται γιατί ήμασταν όλοι χρόνια δημοσιογράφοι. […] Εκεί συμβαίνει ένα θαύμα». Το θαύμα, κατά τον Θ. Αναστασιάδη, συνίσταται στο ότι «είχε εξαρχής μία πρωτοφανή επιτυχία για τα ελληνικά δεδομένα, την οποία ούτε εμείς την περιμέναμε. Αν το ξέραμε κιόλας, θα το σκεφτόμασταν ξανά». Μάλιστα εξηγεί το γιατί, αναφέροντας πως «βγήκαμε κόντρα στη διαπλοκή και υπέστημεν τρομακτικό πόλεμο. Ήταν άλλη η εικόνα του Τύπου πριν βγούμε και άλλη μετά. Δηλαδή, ο πρώτος που έδωσε τον αγώνα εναντίον της διαπλοκής στα μίντια στην Ελλάδα ήταν το Πρώτο Θέμα». Θα προσθέσει μάλιστα πως δεν στηρίχθηκε κάπου οικονομικά αφού «αν η πρώτη και η δεύτερη εβδομάδα σού φέρουν τρομερές κυκλοφορίες, όπως έφεραν σε εμάς, διακόσιες και τριακόσιες χιλιάδες, αμέσως λύνονται, αυτομάτως, όλα σου τα προβλήματα της ρευστότητας». Ο Θέμος Αναστασιάδης εξιστορεί χαρακτηριστικά σχετικά με την εκτύπωση της εφημερίδας πως «δεν μας τύπωνε κανείς. Ένας μάς τύπωσε, ο Ριζοσπάστης. Η Τυποεκδοτική. Εκεί βρήκαμε ένα θερμό περιβάλλον, οι οποίοι είπαν, εμπρός, τυπωθείτε».

Το πόρισμα της εξεταστικής επιτροπής για τα δάνεια των ΜΜΕ είχε βέβαια διαφορετική άποψη για το ζήτημα της χρηματοδότησης, υποστηρίζοντας ότι υπήρξε προβληματικός τραπεζικός δανεισμός. Οι επικριτές του Πρώτου Θέματος το κατατάσσουν στην κατηγορία των σκανδαλοθηρικών εκδοχών του Τύπου. Από τον χώρο της Αριστεράς, μάλιστα, εγκαλείται ευθέως για την υιοθέτηση ρατσιστικών, ξενοφοβικών αντιλήψεων, κυρίως εξαιτίας πρωτοσέλιδων θεμάτων αναφορικά με τους πρόσφυγες. Δεν λείπει και η κριτική για υιοθέτηση θέσεων της Χρυσής Αυγής με τον εκδότη Θέμο Αναστασιάδη να μιλάει ευθέως για αναλογική παρουσίαση των θέσεων όλων των πολιτικών κομμάτων. Η εφημερίδα αξιοποίησε στο έπακρο το εμπορικό «όπλο» των προσφορών και των κουπονιών και βρέθηκε στην πρώτη θέση στα στοιχεία πωλήσεων που ανακοινώνουν τα πρακτορεία διανομής.

Στην τρέχουσα περίοδο κρατά σκληρή αντιπολιτευτική γραμμή απέναντι στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ και έχει αντίστοιχα κατηγορηθεί από την κυβέρνηση –διά στόματος μάλιστα του ίδιου του πρωθυπουργού– ως φορέας των απόψεων της διαπλοκής αλλά και του προέδρου της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κυριάκου Μητσοτάκη.

 

Με την υπογραφή του Ν. Χατζηνικολάου

Ο δημοσιογράφος Νίκος Χατζηνικολάου έχει βάλει σαφέστατα και έντονα την επιχειρηματική αλλά κυρίως τη δημοσιογραφική σφραγίδα του στον όμιλο Real Media Group που ιδρύθηκε το 2007. «Σημαίες» του ομίλου τόσο ο ραδιοφωνικός σταθμός Real FM ενώ στον χώρο των εντύπων έχει καθιερωθεί με την κυριακάτικη εφημερίδα Real. Τελευταία κίνηση η έκδοση της καθημερινής εφημερίδας «Αληθινές Ειδήσεις».

Ο Νίκος Χατζηνικολάου πριν γίνει εκδότης καθιερώθηκε –όπως είναι γνωστό– ως το πλέον «κλασικό» πρόσωπο της ίδρυσης και κυριαρχίας της ιδιωτικής τηλεόρασης. Αν και ξεκίνησε ως δημοσιογράφος στη Μεσημβρινή, υπήρξε το «πρόσωπο» και η «φωνή» του Mega Channel παρουσιάζοντας για περισσότερο από μία δεκαετία το κεντρικό δελτίο ειδήσεων και την εκπομπή «Ενώπιος Ενωπίω».

Στις 15 Φεβρουαρίου του 2017 ο Ν. Χατζηνικολάου –μιλώντας σε πρωινή εκπομπή– θα δηλώσει σχετικά με την έκδοση της τελευταίας του εφημερίδας: «Εμείς έχουμε ένα προνόμιο εδώ στο Real Group. Ότι δεν έχουμε έναν ιδιοκτήτη ο οποίος να είναι μεγάλος οικονομικός παράγοντας. Δεν έχουμε έναν εφοπλιστή, έναν βιομήχανο, έναν σημαντικό έλληνα επιχειρηματία. Είμαστε δημοσιογράφοι οι ίδιοι οι εκδότες και νομίζω αυτό μας δίνει μία αδυναμία, ότι δεν έχουμε χρήματα για να στηρίξουμε μεγαλεπήβολα εγχειρήματα, είμαστε αναγκασμένοι να στηριζόμαστε στους αναγνώστες και στους ακροατές μας, αλλά από την άλλη μάς δίνει μία πολύ μεγάλη δύναμη: ότι μπορούμε να γράφουμε και να λέμε ό,τι θέλουμε. Ότι πιστεύουμε ότι είναι αληθινό και ότι πιστεύουμε ότι εξυπηρετεί την ελληνική κοινωνία». Θα προσθέσει επίσης ότι «η αλήθεια στην ενημέρωση, το να δίνεις δηλαδή στον πολίτη όλα τα στοιχεία για όσα συμβαίνουν στην επικαιρότητα, είναι πάρα πολύ σημαντικό διότι στην περίοδο της κρίσης ο τόπος χρειάζεται πολίτες ενημερωμένους, συνειδητοποιημένους που να μπορούν να πάρουν τις σωστές αποφάσεις για το μέλλον της χώρας».

Οι απόψεις που θα εκφράσει με τη συγκεκριμένη δήλωση έχουν διατυπωθεί αρκετές φορές στο παρελθόν από τον Νίκο Χατζηνικολάου και συνιστούν την οριοθέτηση του δημοσιογραφικού του στίγματος. Η έμφαση που δίνει στην έννοια της «ολόπλευρης ενημέρωσης» είναι το στοιχείο που επιτρέπει να συνυπάρχουν διαφορετικές, ενίοτε εκ διαμέτρου αντίθετες, απόψεις στα έντυπα τα οποία εκδίδει. Αν και αρκετές φορές έχουν «υψώσει τους τόνους» ασκώντας θεματική και όχι ολιστική κριτική σε κυβερνήσεις, τα έντυπά του διατηρούν έναν έντονα ισορροπιστικό χαρακτήρα. Το πρωτοσέλιδο της Real πάρα πολύ συχνά φιλοξενεί συνεντεύξεις από τους εκάστοτε κυρίαρχους πολιτικούς πόλους ταυτόχρονα, θέτοντας τα ίδια περίπου ερωτήματα. Με τον τρόπο αυτό δεν έχει μπει ποτέ μόνιμα στο στόχαστρο της μιας ή της άλλης παράταξης. Ακόμη και σήμερα στη θέαση του μέσου πολίτη δεν ταυτίζεται με «τη μία ή την άλλη πλευρά».

Παρ’ όλα αυτά, στα βασικά διακυβέυματα της εποχής (όπως π.χ η ευρωπαϊκή πορεία της χώρας) ο Νίκος Χατζηνικολάου παίρνει ξεκάθαρα καταφατική θέση. Πάντως ο ίδιος στο παρελθόν έχει παραδεχτεί ότι δέχτηκε προτάσεις να πολιτευτεί, προτίμησε όμως τον ρόλο του δημοσιογράφου ως πιο «χρήσιμου» για τα συμφέροντα της χώρας.

 

ΕΦ.ΣΥΝ., η συνεταιριστική

Η Εφημερίδα των Συντακτών βγήκε στα περίπτερα στις 5 Νοεμβρίου του 2012. Στην καρδιά της οικονομικής κρίσης κι ενώ αυτή είχε ήδη μετατραπεί σε πολιτική. Η ΕΦ.ΣΥΝ. αυτοπροσδιορίζεται ως «μια συνεταιριστική εφημερίδα» που θα λειτουργεί «χωρίς να έχει τη στήριξη της κυβέρνησης ή ενός πολιτικού κόμματος, χωρίς έναν ισχυρό ιδιοκτήτη-εκδότη, χωρίς να είναι τμήμα ενός συγκροτήματος ή ενός ομίλου μέσων ενημέρωσης», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει στη διακήρυξή της.

Δεν αποκρύπτει τις καταβολές της από την πάλαι ποτέ κυρίαρχη στον χώρο του Τύπου Ελευθεροτυπία σημειώνοντας ότι «συγκροτήθηκε κυρίως από πρώην εργαζόμενους στην Ελευθεροτυπία και την Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία –δημοσιογράφους, τεχνικούς και διοικητικούς– αλλά και από πρώην εργαζόμενους σε άλλα μέσα ενημέρωσης». Η ΕΦ.ΣΥΝ. δηλώνει δεσμευμένη στην πολυφωνία τονίζοντας ότι αυτό διασφαλίζεται από την εκλογή των διευθυντικών της στελεχών από τους δημοσιογράφους και εργαζόμενους της εφημερίδας και την οικονομική της στήριξη αποκλειστικά από τις πωλήσεις της. Όπως αναφέρει, «διακηρύξαμε εξαρχής ότι περισσότερο από ποτέ άλλοτε η κριτική του δημόσιου βίου προϋποθέτει, σήμερα, την ανεξαρτησία από πολιτικά, οικονομικά και εκδοτικά συμφέροντα. Ένα μέσο ενημέρωσης δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητο αν μετέχει στα παλιά ή στα νέα πλέγματα εξουσίας που δημιουργούνται, δηλαδή στη νέα διαπλοκή. Προϋπόθεση γι’ αυτό είναι καμία εξάρτηση από πολιτικές, οικονομικές ή κομματικές εξουσίες». Σχετικά με το πεδίο αναφοράς της, η ΕΦ.ΣΥΝ. δηλώνει ότι «ενδιαφέρεται για όλους τους πολιτικούς χώρους και θέλει να ανταποκριθεί στις προσδοκίες ενός ευρύτατου φάσματος της κοινωνίας, που εκτείνεται από τις παρυφές της συντηρητικής παράταξης μέχρι την άκρα αριστερά». Επισημαίνει πως «απευθύνεται σε όλους τους πολίτες των μεγάλων πόλεων, αλλά και της περιφέρειας, τους εργαζόμενους, αλλά και τους άνεργους, που θέλουν μια εφημερίδα η οποία δεν θα τους κοροϊδεύει, δεν θα τους παραπλανά και δεν θα τους αποκοιμίζει».

Η ΕΦ.ΣΥΝ. αυτοπροσδιορίζεται επίσης ως «ένα ξεχωριστό και μοναδικό εγχείρημα που εκδηλώθηκε σε μια φάση κατά την οποία διαμορφώνονταν πρωτοφανείς συνθήκες στη σύγχρονη ελληνική ιστορία». Σε αυτήν τη θέση σαφώς ανταποκρίνεται η πραγματικότητα που τη θέλει να είναι «γέννημα της κρίσης» και της περιόδου όπου σε ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας καλλιεργήθηκαν οι προσδοκίες ριζικών αλλαγών. Με την πλατεία Συντάγματος να γεμίζει κόσμο και τον ΣΥΡΙΖΑ να καλπάζει προς την εξουσία με κεντρικό σύνθημα την «κυβέρνηση της Αριστεράς». Πάντως, ό,τι κι αν υποστήριξε, η εφημερίδα «πολιτογραφήθηκε» σαφώς στον χώρο της Αριστεράς. Παράδοξη είναι η σχέση της πάντως με ένα τμήμα της αφού συχνά πυκνά βρίσκεται στο στόχαστρο του ΚΚΕ για την αρθρογραφία της.

Η Εφημερίδα των Συντακτών έχει κατηγορηθεί για υιοθέτηση της κυβερνητικής γραμμής και ταυτόχρονα για φιλοξενία αντι-ευρωπαϊκών απόψεων, κυρίως από τη Νέα Δημοκρατία. Διατηρεί σαφές «μέτωπο» αντίθεσης στο φαινόμενο της Χρυσής Αυγής και είναι συχνά τα πρωτοσέλιδα δημοσιεύματά της για το ζήτημα αυτό.

 

Το Documento και ο Κ. Βαξεβάνης

Η εφημερίδα Documento κυκλοφόρησε στις 19 Νοεμβρίου του 2016, ως εκδοτική προσπάθεια του δημοσιογράφου Κώστα Βαξεβάνη, ο οποίος είναι τόσο διευθυντής όσο και βασικός ρεπόρτερ και αρθρογράφος της. Αποτελεί την πιο πρόσφατη περίπτωση δημοσιογράφου με εκδοτική δραστηριότητα στον χώρο του Τύπου.

Ο Κώστας Βαξεβάνης καθιερώθηκε ως εκπρόσωπος της αποκαλυπτικής δημοσιογραφίας τόσο μέσα από την τηλεοπτική εκπομπή Κουτί της Πανδώρας όσο και από το περιοδικό HOT DOC. Το όνομά του συνδέθηκε κυρίως με την αποκάλυψη της λίστας Λαγκάρντ, άρθρα σχετικά με τραπεζικές παρατυπίες, όσο και με τα δημοσιεύματά του για τις δραστηριότητες του επιχειρηματία Ανδρέα Βγενόπουλου και τη μακρόχρονη δικαστική κόντρα που επακολούθησε.

Το αρχικό επιχειρηματικό σχήμα του Documento έφερε ως εκδότη-ιδιοκτήτη τον Βλαδίμηρο Καλογρίτσα, γεγονός που έβαλε το Documento εξαρχής στο πολιτικό στόχαστρο της Νέας Δημοκρατίας, αφού ούτως ή άλλως είχε αποκαλέσει «επιχειρηματία του ΣΥΡΙΖΑ» τον Χρήστο Καλογρίτσα από την περίοδο της εμπλοκής του στον διαγωνισμό για τις τηλεοπτικές άδειες τον Σεπτέμβριο του 2016.

Παρ’ όλα αυτά, η παραμονή του Βλ. Καλογρίτσα στην ιδιοκτησία της εφημερίδας διήρκεσε μόλις μερικούς μήνες αφού ανακοινώθηκε η αποχώρησή του τον περασμένο Μάρτιο. «Από την εφημερίδα Documento ανακοινώνεται η αποχώρηση του Ιωάννη Βλαδίμηρου Καλογρίτσα. Την έκδοση της εφημερίδας ανέλαβε η εταιρεία Documento Media, του δημοσιογράφου Κώστα Βαξεβάνη» ήταν η λιτή ανακοίνωση που εκδόθηκε από την εφημερίδα, που πλέον είχε έναν δημοσιογράφο ως εκδότη.

Το στίγμα της εφημερίδας, πάντως, σαφώς συνδέεται με τη σφοδρή κριτική στην περίοδο της διακυβέρνησης της χώρας από την κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου καθώς και από την κριτική στη σημερινή ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας του Κυριάκου Μητσοτάκη. Είναι χαρακτηριστικό ότι έχει φιλοξενήσει πρωτοσέλιδα θέματα που αφορούν το «πόθεν έσχες» της συζύγου του προέδρου της ΝΔ, Μαρέβας Μητσοτάκη, καθώς και σειρά δημοσιευμάτων που αφορούν τον αντιπρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας Άδωνη Γεωργιάδη και τη συμμετοχή του στην οικονομική διαχείριση του ΚΕΕΛΠΝΟ ή στην υπόθεση της Novartis, που και τα δύο αποτελούν αντικείμενο εξεταστικής επιτροπής της Βουλής.

Ο Κώστας Βαξεβάνης δηλώνει πολλάκις στην αρθογραφία του την ανάγκη μαχητικής και ανεξάρτητης δημοσιογραφικής έρευνας. Την αναφέρει ως διακριτή αναγκαιότητα για την εγγύηση της λειτουργίας της δημοκρατίας. Μάλιστα έχει προτείνει την άμεση αλλαγή της νομοθεσίας σχετικά με το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμισης διά του Τύπου υποστηρίζοντας ότι αξιοποιείται από πολιτικούς και επιχειρηματικούς παράγοντες για τη φίμωση του δημοσιογραφικού λόγου.

 

Μια ιδιαίτερη εποχή

Μιντιακοί αναλυτές συνδέουν το φαινόμενο των δημοσιογράφων-εκδοτών με τις συνθήκες λειτουργίας του έντυπου δημοσιογραφικού λόγου στις συμπληγάδες της μετα-τηλεοπτικής εποχής και της διευρυνόμενης κυριαρχίας του Διαδικτύου. Η «προσωποποίηση» του δημοσιογραφικού παραγόμενου προσδίδει ίσως συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ταύτισης με το ούτως ή άλλως περιορισμένο κοινό των εφημερίδων. Η εικόνα του «ενός», του ατόμου, που «ερευνά», «αποκαλύπτει», «αναλύει», «ενημερώνει» συγκλίνει με τις κυρίαρχες αξίες μιας εποχής όπου η ατομική πρωτοβουλία αποθεώνεται σε αντίθεση με τη συλλογική.

Πάντως τα έντυπα με δημοσιογράφους-εκδότες έρχονται να προστεθούν στην πανσπερμία εκφάνσεων που συνιστούν την «ενημέρωση». Άλλωστε, όπως προαναφέραμε, στο όνομά της γίνονται όλα. Δεν μπορεί βέβαια να προσπεράσει κανείς το ότι οι εκδοτικές αυτές προσπάθειες αναπτύσσονται σε μία πολύ… ιδιαίτερη περίοδο, όπου ο πολίτης μαθαίνει περισσότερα από ποτέ, τη στιγμή που μπορεί να αντιδράσει σε όσα μαθαίνει λιγότερο – ή έστω λιγότερο αποτελεσματικά– από ποτέ.

Μια πραγματικότητα που –ανεξάρτητα από την πολιτική τους τοποθέτηση– έχουν αντιληφθεί με οδυνηρό τρόπο οι κάτοικοι αυτής της χώρας. Οι μνημονιακοί εκβιασμοί που καθορίζουν εν πολλοίς την καθημερινότητα είναι ένα καθεστώς που «ομολογείται» –με τον έναν ή τον άλλον τρόπο – από τους συντριπτικά περισσότερους πολιτικούς και μιντιακούς σχηματισμούς.

Ίσως αυτό να είναι ένα σημαντικό κριτήριο για την αποτίμηση όσων συμβαίνουν στον χώρο των ΜΜΕ, της λειτουργίας τους και της συμβολής τους στην, περισσότερο από ποτέ αναγκαία, αλλαγή της κατάστασης.

About gerasimoslivitsanos (8 Articles)
Από το 1990 σε ημερήσιες εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοσταθμούς και ιστοσελίδες και από το 1995 στο κοινοβουλευτικό ρεπορτάζ.
Αρέσει σε %d bloggers: