Η παρακμή των ελληνικών ΜΜΕ

Όταν στην προεκλογική περίοδο του 2012, αλλά και αργότερα, ο ΣΥΡΙΖΑ δήλωνε σε όλους τους τόνους ότι σκοπεύει να αναμορφώσει ριζικά το τοπίο στα ΜΜΕ και να συγκρουστεί με την κατάσταση που επικρατούσε, είχε αρκετούς λόγους να το κάνει.

Σε όλη την περίοδο των μνημονίων, το ελληνικό μιντιακό σύστημα έδειξε το χειρότερο πρόσωπό του. Στα πάγια προβλήματα ενός μοντέλου ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, που οικοδομήθηκε μέσα στις αυταπάτες του εκσυγχρονισμού και των ευρωπαϊκών οραμάτων, και ενός μοντέλου επιχειρηματικότητας που στηρίχτηκε στη γενναιοδωρία των τραπεζών και τους ανοιχτούς διαύλους προς την εξουσία, ήρθαν να προστεθούν και νέα: η εκδικητική επιθετικότητα απέναντι στους εργαζομένους, η περικοπή όχι μόνο του κόστους αλλά και της ποιότητας, και μια καθολική ιδεολογική στράτευση που εξελίχθηκε σε πραγματική σταυροφορία υπέρ των μνημονίων και κατά όσων, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, τολμούσαν να τα αμφισβητήσουν.

Τα προβλήματα αυτά δεν σταμάτησαν με την άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία. Αντίθετα, το 2015 ήταν η χρονιά που τα συστημικά μέσα έπαιξαν κυριολεκτικά τα ρέστα τους. Με αποκορύφωμα την εβδομάδα του δημοψηφίσματος, όταν επιδόθηκαν σε μια κυνική εκστρατεία φόβου και παραπληροφόρησης και προσπάθησαν με κάθε τρόπο να επηρεάσουν το αποτέλεσμα της κάλπης. Το γεγονός ότι το αποτέλεσμα θα είναι το ακριβώς αντίθετο από αυτό για το οποίο πάλεψαν λυσσαλέα, με όρους μάλιστα ταπεινωτικούς για τα ίδια τα Μέσα και την εικόνα που προσπάθησαν να δημιουργήσουν, θα σημάνει στην πραγματικότητα ένα πραγματικό ναδίρ για τα ελληνικά ΜΜΕ.

Απέναντι σε αυτό το τοπίο, ο ΣΥΡΙΖΑ θα δοκιμάσει όντως να διατυπώσει ένα διαφορετικό θεσμικό πλαίσιο. Μία από τις ελάχιστες δεσμεύσεις που θα τηρήσει είναι η επαναλειτουργία της ΕΡΤ, αποκαθιστώντας έτσι ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα που είχε κληροδοτήσει η προηγούμενη κυβέρνηση. Θα εισηγηθεί επίσης θεσμικό πλαίσιο για την αδειοδότηση των καναλιών και θα πραγματοποιήσει διαγωνισμό για την παραχώρηση τηλεοπτικών αδειών με ένα σεβαστό αντίτιμο για τα δημόσια ταμεία, έστω και εάν σύντομα ο διαγωνισμός θα ακυρωθεί με απόφαση του ΣτΕ. Θα δοκιμάσει ακόμη να βάλει μια τάξη σε πλευρές του διαφημιστικού τοπίου αλλά και του τοπίου των Μέσων που δραστηριοποιούνται στο Διαδίκτυο.

Μόνο που αυτά είναι η μία πλευρά των πραγμάτων. Η άλλη είναι ότι και ο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπόρεσε να αποφύγει τον πειρασμό με τον οποίο αναμετριέται κάθε κυβέρνηση, δηλαδή να δει το τοπίο της ενημέρωσης και των ΜΜΕ πρωτίστως υπό το πρίσμα του εάν υπάρχουν –ή αν μπορούν να δημιουργηθούν– Μέσα φιλικά προς την ίδια. Και αυτό έγινε ακόμη πιο επιτακτικό από τη στιγμή που, μετά την ψήφιση και του τρίτου μνημονίου, ο ΣΥΡΙΖΑ έπαψε να είναι δύναμη αντίστασης –συνθήκη στην οποία τα ψέματα των ΜΜΕ έμοιαζαν και ως εκ του αντιθέτου απόδειξη της ορθότητας των θέσεών του– και μετατράπηκε σε μια δύναμη διαχείρισης πολιτικών που είχαν ανάγκη από συστηματικό εξωραϊσμό. Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει πλέον ανάγκη τη στήριξη των ΜΜΕ, ιδίως για να αντιμετωπίσει την πρόκληση να διατηρήσει κυρίαρχη θέση στο πολιτικό σκηνικό και στο μέλλον.

Μόνο που αυτή η ανάγκη, με τη σειρά της, φέρνει και τον πειρασμό της αναζήτησης μιας «νέας διαπλοκής». Φάνηκε αυτό με την προσπάθεια προσεταιρισμού κάποιων από τα συστημικά μέσα. Δοκιμάστηκε μέσα από τη στήριξη στο εγχείρημα Καλογρίτσα, πριν από την ταχεία κατάρρευση και διάψευσή του. Φαίνεται και τώρα στον άγαρμπο τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση σπεύδει να αγκαλιάσει τον Ιβάν Σαββίδη, προσπερνώντας ακόμη και τα γεωπολιτικά ζητήματα που αυτό μπορεί να εγείρει και συμβάλλοντας σε ένα τοξικό κοκτέιλ πολιτικών, επιχειρηματικών και ποδοσφαιρικών συγκρούσεων με αβέβαιη έκβαση.

Όμως, εάν κάτι λείπει σε αυτό το μείγμα αγαθών –και λιγότερο αγαθών– προθέσεων και κυνικών υπολογισμών είναι η κλίμακα της παρακμής των ΜΜΕ στην Ελλάδα. Είναι σαν να διαγκωνίζονται πολιτικοί και επιχειρηματικοί «παίκτες» σε ένα γήπεδο που σταδιακά αδειάζει από θεατές. Η περίοδος των μνημονίων και το όργιο παραπληροφόρησης που γέννησε, με αποκορύφωμα το δημοψήφισμα, σήμανε ένα βαθύ και ανεπούλωτο ρήγμα στις σχέσεις ανάμεσα στα Μέσα και στο κοινό τους. Όλο και περισσότεροι γυρνούν την πλάτη στα Μέσα, στην καλύτερη –και δυστυχώς πιο μειοψηφική– περίπτωση αξιοποιώντας το Διαδίκτυο για εναλλακτική ποιοτική ενημέρωση, στη χειρότερη απαξιώνοντας την ίδια την έννοια της ενημέρωσης και προτιμώντας το μείγμα εντυπωσιασμού, συκοφαντίας και συνωμοσιολογίας που πλημμυρίζει τα timeline των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μιας κοινωνίας που ταλαντεύεται ανάμεσα στην απελπισία και τον κυνισμό.

Μόνο που χωρίς ενημέρωση και ψυχαγωγία που στοιχειωδώς να πατάνε πάνω σε κανόνες εγκυρότητας, αντικειμενικότητας, ορθολογικότητας και ευπρέπειας, υπονομεύεται η ίδια η δυνατότητα να υπάρχει εκείνη η συγκροτημένη δημοσιότητα που είναι αναγκαία συνθήκη όχι μόνο της δημοκρατικής πολιτικής διαδικασίας –ακόμη και σε αυτή την κουτσουρεμένη κοινοβουλευτική εκδοχή της– αλλά ακόμη και της μεσοπρόθεσμης επιχειρηματικής δραστηριότητας στα ΜΜΕ. Κοντολογίς, από διαφορετικές ίσως αφετηρίες σήμερα τόσο οι πολιτικοί όσο και οι επιχειρηματίες των ΜΜΕ, είτε το αντιλαμβάνονται είτε όχι, πριονίζουν το ίδιο το κλαδί πάνω στο οποίο κάθονται.

About Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος (16 Articles)
Ο Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος είναι δημοσιογράφος και Εκδότης - Διευθυντής του περιοδικού REPORT. Από το 2011 είναι, επίσης, Υπεύθυνος Έκδοσης του περιοδικού UNFOLLOW. Έχει συνεργαστεί με εφημερίδες και περιοδικά, όπως Το Βήμα και το περιοδικό Περιοδικό. Έχει διατελέσει αρχισυντάκτης του περιοδικού BHMAgazino και διευθυντής της εφημερίδας FAQ. Δημοσιογραφεί από το 1990.
Αρέσει σε %d bloggers: